جناب پویا!
صد در صد که باید هر چیزی که به نظرمان می رسد اشتباه است و یا حقیقتش آنگونه که باید، سهوا یا عمدا بیان نشده است را از طرف هر کسی که باشد مورد سئوال قرار داده و در روشن کردن آن کوشیده و یا با طرح زیر‌ سئوالهای دیگر دنبال حقیقت باشیم و البته گفتن این جمله نیز شاید درست نباشد که فکر می کنم شما در نوشتن این مطلب سعی کرده اید تا جلوی قلمتان را بگیرید تا مطلبتان گزنده تر از این نشود اما به هر حال پروژه ملت سازی و به وجود آوردن یک ملت واحد به نام ملت ایران که حس مشترکی که تمامی ملتهای یگانه نسبت به همدیگر دارند را داشته باشد باعث شد تا رضا شاه دست به اقداماتی بزند که شاید قبل از آن فکر نمی کرد نیازی به انجامش باشد و شرایط زمانه طوری پیش برود که این شخص ِ حقیقتا پیاده کننده بسیاری از آرمانهای مشروطه کارهائی بکند که انتقادات اینچنینی را برانگیزد. با این وجود تا جائی که من در باره جنبش مشروطه و رضا شاه و حوادث آن دوران مطالعه کرده ام که بدون شک شما چندین برابر بیش از من از آنها اطلاع دارید باید بگویم که اگر اقدامات درست این شخص و اقداماتی که به زعم شما و دیگر منتقدین رضا شاه نادرست بوده اند را در دو کفه ترازو قرار بدهیم فکر می کنم کفه نخست سنگینی اش به گونه باشد که کفه دیگر به چشم نیاید.
در ثانی من نمی دانم چرا باید در این برهه از زمان که باید حتی از کوچک ترین و ناچیز ترین چیزها نیز در برابر قومگرایان و تجزیه طلبان کمک بگیریم ناگهان بر می داریم تیشه بر ریشه بزرگترین عاملی که می توانیم در این راه از آن کمک بگیریم می زنیم.
جناب پویا من مرتب وبلاگ شما را خوانده و می دانم که شما تا در باره چیزی به خوبی غور نکنید مطلبی نمی نویسید و عمق مطالبتان نشانگر ذهن پویا و نکته بینی همه جانبه شماست اما نمی دانم چرا ما ایرانیها ابدا به این مثل که هر نکته مکانی دارد توجهی نمی کنیم و آیا فکر می کنیم که جناب آجودانی و میرفطروس و بسیاری از وجدانهای بیدار جامعه امروزین ایران اینها را نمی داند و یا می خواهد حقیقت را به گونه ای واروونه جلوه بدهند که اینگونه در باره رضا شاه خن می گویند!؟ بدون شک شما نیز چنین منظوری نداشته و در مطلب خود عنوان کرده اید آما آیا می توانم باور کنم که شما نمی توانید مغزه اصلی کلام این اشخاص در مورد رضا شاه در این برهه از زمان ایران را در یابید!؟ بدون شک خیر، اما...

قلم عزیز اول اینکه ممنون از توجه شما.
در مورد مطلب شما باید بگویم همانطور که نوشته ام من واقعیت های تاریخی مان را فدای سیاست ها و مصلحت های امروزه نمی کنم، چرا که اولا این مصلحت ها گذرا هستند و تاریخ را از روی آنها داوری کردن باعث درک نادرستی از تاریخ می شود و تجربه ای را که قاعدتا باید بتوانیم از آن بگیریم مخدوش می کند. از طرف دیگر معلوم نیست این مصلحت اندیشی و سیاست ورزی امروز ما تا کجا با واقعیت های امروز ما خوانایی و هماهنگی دارد. دوست من به موضوع قومیت ها اشاره کرده ای. حتما نظر مرا هم خوانده ای که به نظر من اتحاد ملی تناقضی با رعایت کردن حقوق اقوام ندارد. من دقیقا رابطه ی این موضوع را که نوشته ای با تجزیه طلبی متوجه نمی شوم. متوجه نمی شوم که چرا باید رضا شاه را برجسته کرد برای مقابله با تجزیه طلبی؟ اتفاقا اگر می بینیم که گرایشات تجزیه طلبانه ای در این طرف و آن طرف کشورمان هست، ریشه ی آن در استبداد سیاسی و عدم عدالت اجتماعی است که قدرت های خارجی هم تلاش می کنند از اینها بهره برداری کنند. همچنین نوشته ای: "باید بگویم که اگر اقدامات درست این شخص و اقداماتی که به زعم شما و دیگر منتقدین رضا شاه نادرست بوده اند را در دو کفه ترازو قرار بدهیم فکر می کنم کفه نخست سنگینی اش به گونه باشد که کفه دیگر به چشم نیاید".
که البته به نظر من پیامدهای ناگوار آن سیاست های استبدادی و فساد دستگاه دولتی ناچیز و قابل چشم پوشی نیستند. چرا که همانطور که در نوشته ی این پست وبلاگ ام هم نوشتم، به نظر من دستآوردهای مدرنیته آنوقت در جامعه نهادینه می شود که مردم خودشان با خرد و عمل جمعی شان در آن شرکت داشته باشند. مشارکت مردم آن چیزی بود که متاسفانه در دوران حکومت رضا شاه نه به آن اهمیتی داده شد و هر اقدامی هم که برای مشارکت جمعی انجام گرفت سرکوب شد. مهم ترین ایزار مشارکت ملی یعنی مجلس شورای ملی هم به ابزار دست حکومتی تبدیل شد. حکومت و شخص شاه با ساختاری پدرسالارانه خودش مصلحت های ملی را از نظر خودش تدوین می کرد و خودش هم به اجرا می گذاشت. همه اینها موجب می شد که ما از آن دایره ی استبداد و بیرون ماندن مردم در سرنوشت شان بیرون نیاییم.

دوست من همانطور که نوشتم این برداشت من از آن دوره ی پهلوی اول به دور از هر تعصب یا مصلحت اندیشی سیاسی بوده است، یا در واقع امیدوارم اینطور بوده باشد. بقول شما اگر مصلحت ها و سیاست هایی امروز هست، خوب باید مستقیما به همان ها پرداخت. دلیلی دارد که هر وقت به مشکل و بحران جدی برخورد کردیم بدنبال نادر یا رضا شاهی باشیم که ظهور کند و مثل یک پدر مستبد اما مصلح و خیرخواه، ما را از آن بحران نجات بدهد؟ من مطمئن نیستم که این راه حل درستی باشد. همانطور که اتفاقا تجربه ی مشروطه و پس از آن پهلوی اول و دوم نشان دادند که می تواند از پس آن سیاست های آمرانه، چیزی از درون این جامعه سر بر آورد که آن آمران و مستبدان مصلح از همه کمتر انتظارش را داشتند. اگر امروز در زبر سایه ی حکومت آقایان زندگی می کنیم خوب باید برویم ببینیم آن سیاست های آمرانه چه نقش واقعی داشته اند، نه اینکه بنشینیم و رضاشاهی دیگر آرزو کنیم.

شاد باشی
پویا

جناب پویا!
پس اصل ِ اساسی ِ بررسی ِ رویدادها و زمامداران و تاثیر گذاران ِ هر دوره متناسب با اوضاع و احوال همان دوره و نه دوره ای که همه زوایا بر ما معلوم گشته است چه می شود!؟
گاهی اوقات باید شرایط را سنجید و آنگاه دستاوردها را در محک سنجش خوب و یا بد قرار داد و دید که با توجه به آن شرایط آیا اصلا این خواسته ها قابل دستیابی بوده است و یا خیر و اینکه آیا همین دست آوردی هم که به دست آمده را باید غنیمت شمرد و یا خیر!

صد البته اشتباه برداشت نشود که منظورم این است که شما اینها را مد نظر نداشته ید اما به هر حال من از نگاه خودم با همان مقدار آگاهی محدودی که در آن دوران دارم به این نتیجه رسیده ام.
و اینکه من چون که فکر می کنم شخص تا در باره موضوعی احاطه کامل نداشته باشد نباید بحث کند زیاد در جائی پیام نمی گذارم و اصلا هم نمی خواهم این بحث را ادامه بدهم که این بحثها هیچ وقت تمام شدنی نیستند. از شما هم ممنونم که پاسخ مبسوطی دادید.

قلم عزیز، در مورد رویدادها و زمان که اول نوشتی، نحدودیت رسانه ها و انجمن ها و فرمایشی شدن مجلش شورای ملی یک قدم بزرگ به عقب بود. البته با شما موافقم که هر دو نظرمان را نوشته ایم. می توان بیشتر بحث کرد و نمونه های بیشتری آورد. منظور من بیشتر درس گرفتن برای آینده بود و اینکه اصلاح و پیشرفت جا افتاده، پایه در بدنه ی اجتماع و خود مردم و نهادهای شان دارد.
ممنون از نظراتی که دادی.
پویا

خواندنش را توصیه می کنم و اینکه چرا رضا شاه را باید قهرمان مشروطه و معمار ایران نوم خواند.
http://newsecularism.com/2008/1108-B/111808-Mehrzad-Brujerdi-RezaaShah-Intellectuals.htm

«یک دوست» عزیز، بله اتفاقا این مطلب را در وبلاگ حسن درویش پور خواندم، پیش از نوشتن این مطلب. و خود آن مطلب دکتر بروجردی هم انگیزه ای شد برای نوشتن این مطلب در وبلاگم. همانطور که توضیح داده ام من دوره ی رضا شاه را یا سیاه یا سفید نمی بینم. اما فاصله ی خیلی زیادی میان قهرمانی هدف های مشروطه با سیاست های آمرانه ی رضا شاه می بینم. مدرن بودن در ساختار سیاسی و مشارکت مردم هم باید بازتاب داشته باشد. اما باز هم می گویم که منکر رسیدن به بعضی از اهداف مشروطه نیستم در دوره ی رضاشاه نیستم. بعضی نمونه های آن را هم آوردم. اینها هم، مثلا همگانی شدن مدارس جدید یا عرفی کردن دستگاه قضائی دستآوردهای کوچکی نبوده اند.
پویا