مدت ها بود که می خواستم کتاب «روسیه پوتین» را بخوانم. فرصتی دست نمی داد. هفته ی پیش که برای یک سفر کاری 3 روزه به دانمارک می رفتم در کتابفروشی فرودگاه اتفاقی این کتاب را دیدم و خوشبختانه بهترین موقع بود برای خریدن و خواندن آن در طول سفر.
«روسیه پوتین» را روزنامه نگار روسی آنا پولیتوفسکایا نوشته است. و احتمالا این یکی از کتاب هایی بود که بخاطر آن روز شنبه 7 اکتبر 2006 یعنی تقریبا 2 سال پیش در آسانسور آپارتمان اش با گلوله کشته شد. آنا بخاطر نوشته هایش، بخصوص در مورد وضعیت مردم در جمهوری چچن و رفتار نظامیان روسی در آنجا، از چند سال پیش زیر نظر دستگاه های امنیتی روسیه ی به اصطلاح دموکراتیک امروز بود.

یکی از نمونه های آن موضوع سقوط هلی کوپتری در گروزنی پایتخت چچن بود در سپتامبر 2001. سرنشین های هلی کوپتر اعضای یک کمیسیون بودند که برای رسیدگی به رفتار خشن و غیر قانونی و جنایت های حکومت چچن (طرفدار مسکو) به گروزنی آمده بودند. روزنامه نگار ما یعنی آنا پولیتوفسکایا یکی از معدود آدم هایی بود که توانسته بود از پست های نظامی بگذرد و اتفاقا در همان روز در مرکز گروزنی باشد. مقامات روسی گفتند که هلی کوپتر را شورشیان چچن با موشک زده اند اما آنا توانست واقعیت ماجرا را در گزارشی بنویسد و با تلفن به روزنامه اش بفرستد. فقط چند دقیقه بعد بود که از سازمان امنیت ارتش به روزنامه تلفن می زنند که آنها حق چاپ مطلب را ندارند. 3 روز بعد هم سردبیر روزنامه را به سازمان امنیت کشاندند تا بگویند که بهتر است آنا از خانه اش بیرون نیاید چون جانش در خطر است. بخاطر همین آنا کم و بیش در یک دستگیری غیر رسمی زندگی می کرد. جریان سقوط هلی کوپتر را مجله ی معروف نیوزویک حدود 4 ماه بعد منتشر کرد.

همانطور که نوشتم آنا پولیتوفسکایا خیلی روی مسئله ی چچن کار می کرد. برای آنا بعنوان یک روزنامه نگار فعال حقوق بشر مهم بود که خشونت ها و بدرفتاری ها و سوء استفاده از قدرت هم در مورد حکومت و نظامیان روسی و هم در مورد رهبران شورشی های چچن آشکار شود. چون این مردم بودند که باید تاوان این رفتارها را می دادند. و از طرف دیگر همین رفتارها و سرکوب خشن بود که نمی گذاشت وضعیت چچن به حال عادی بر گردد.

روش کار آنا پولیتوفسکایا برای نشان دادن وضعیت کلی، گزارش زندگی مردم بود و اینکه اجرای سیاست های حاکمان چه تاثیری روی زندگی مردم دارد. چون سیاستمدارها می توانند بیشترین ادعاها و قشنگ ترین شعارها را داشته باشند ولی در آخر زندگی مردم است که نشان می دهد ادعاها و شعارها تا کجا واقعیت دارند. کتاب «روسیه پوتین» پر از همین تکه گزارش های کوتاه زندگی مردم روسیه است و اینکه سیاست های پوتین که اینقدر رویش تبلیغ می شود چه تاثیری روی وضعیت مردم داشته است.

آنا کتابش را با وضعیت نابسامان سربازان و افسران در سیستم نظامی روسیه شروع می کند. بعد به وضعیت حکومت نظامی در جمهوری چچن می رسد. آنا چندین صفحه را درباره ی پرونده ی حسن اوف افسر چچن می نویسد و با بررسی اسناد و مدارک بازجویی ها و دادگاه، تبانی و پرونده سازی ها را نشان می دهد. و وقتی که پرونده سازی انجام شد آنوقت نوبت شکنجه های طاقت فرسا و داروهای روان گردان است برای اینکه متهم به گناهان ناکرده اعتراف کند تا پرونده کامل شود.

آنا بعد به سراغ پرونده ی بودانف می رود و با بررسی مدارک آن اوج فساد و تبانی را تا بالاترین سطح نظامیان روسی در جمهوری چچن نشان می دهد. بودانف فرمانده ی نظامی روسی همراه با چند سرباز شبی در ماه مارس 2000 به بهانه ی دستگیری تروریست ها با یک زره پوش به در خانه ی خانواده ی کانگاژوا در دهکده ی تانگی می رود. دختر 18 ساله ی خانواده الزا را جلوی چشم پدر و عمو و برادر و خواهرهای کوچک ترش لای پتو می پیچند و به پایگاه می برند. بودانف دفترش را خلوت می کند. بعد از تجاوز به الزا او را خفه می کند و بعد به سربازان اش دستور می دهد تا جسد الزا را در همان پایگاه مخفیانه دفن کنند. دادگاه بودانف سه سال طول می کشد. مدارک نشان می دهد که نه الزا و نه خانواده اش اصلا رابطه ای با شورشیان نداشته اند و بودانف قبل از آن شب عکس الزا را از طریق خبرچین های اش در ده تانگی دیده بوده و برایش نقشه کشیده است. بودانف بطور استثنا به ده سال زندان محکوم و نشان های نظامی او پس گرفته می شود.

اما آنا نشان می دهد که اتفاقات سیاسی باعث محکومیت بودانف شده اند و نه استقلال سیستم قضائی کشور. در پرونده ی دیگری مربوط به ژانویه ی 2002 سربازان سازمان امنیت ارتش روسیه در دهکده ی داج در تعقیب شورشیان، یک مینی بوس را متوقف می کنند، از آنها در مورد شورشی ها سوال می کنند و وقتی چیزی نصیب شان نمی شود همه ی 6 سرنشین مینی بوس را شکنجه می کنند، به گلوله می بندند و بعد جسد آنها را آتش می زنند. در میان آنها یک زن حامله زینب دژاناتوا و یک مدیر مدرسه ی 69 ساله بوده است. شوهر زینب از باقیمانده ی پا و کفش زینب او را شناسائی می کند. همه ی سربازان و فرماندهان آنها در این جنایت جنگی حبس های کوتاه مدتی می گیرند و خیلی زود آزاد می شوند.
و تکه گزارش های آنا ادامه دارد...
که البته به خاطر طولانی نشدن زیاد مطلب بهتراست بیشتر از این ننویسم.

هدف این گزارش ها وضعیت نابسامانی است که سیاست های پوتین و حاکمان روسیه برای مردم بوجود آورده اند. آنا پولیتوفسکایا امیدوار بود که بتواند با مقاله ها و گزارش ها و کتاب های اش وجدان مردم روسیه را بیدار کند و به سهم خودش نگذارد تا وضعیت گذشته تکرار شود. آنا پولیتوفسکایا تا آخرین لحظه امیدوار بود و جانش را بر سر این امید گذاشت.
این لینک انجمن قلم درباره ی آنا پولیتوفسکایا است.