به نظر من اگر بخواهیم منصف باشیم، کشور ما جای مناسبی برای برگزاری سمیناری با نام و هدف "مدارای دینی" – حتی اگر قبول کنیم که چنین مفهومی می تواند واقعیت داشته باشد - نیست. معمولا چنین سمیناری را باید در جایی برگزار کرد که کارنامه ی روشنی در احترام به مردم خودش و دنیا صرف نظر از باورهای دینی شان داشته باشد؛ باید در جایی برگزار کرد که میزبانان به نوعی پیشاهنگ و الهام بخش این اندیشه ها در کشور خودشان و در دنیا باشند.

این هم یک نوع اختلال و خودبزرگ بینی فرهنگی است که وقتی در سرای خودمان مردم را بر پایه ی باورهای شان دسته بندی می کنیم، همزمان می خواهیم در چشم دنیا، بعنوان رهبران معنوی و سرآمدان مدارا و تسامح دینی جلوه گر شویم؟ ما که جملات قانون اساسی مان را با عبارت "دین حقه" ی خودمان شروع کرده ایم که معنای دیگرش "باورهای غیر حق دیگران" است؟

می گویند آقای خاتمی میزبان این همایش «دین در دنیای معاصر» است که البته باورکردن اش با ساختار حکومتی ما مشکل است. مشکل است که باور کنیم آقای خاتمی بدون اجازه ی مقامات بالاتر بتواند دست به چنین کاری بزند و برای خودش سمینار بگذارد و رئیس جمهور و نخست وزیر (سابق) دعوت کند. چرا "مقامات بالا" باید این اجازه را داده باشند؟ جز اینکه می خواهند فشارهای بین المللی را کم کنند و چهره ی "روحانی" و "معنوی" از خودشان ارائه دهند؟

همین مقامات بالا مدت زیادی نیست که خانقاه درویشان را یک شبه به پارکینگ ماشین ها تبدیل کردند. چندین میلیون سنی مذهب در کشور ما، تقریبا سراسر نوار مرزی، زندگی می کنند اما از حقوق برابر شهروندی با دیگران محروم اند. از پیروان بهائی بگذریم که اصلا حقوقی برای شان در قوانین ما متصور نیست، آنجا که موقعیت اش باشد مال شان مُباح و خون شان هم هدر است.

کسی مانند گاندی اگر سمبل مدارا شد، با نشست و سمینار و میهمانی دادن و جلوه گری های بی مسما نبود. گاندی پله ی اول را در سرای خودش، برای مردم خودش گذاشت. گاندی که حتی واژه ی تحمل یا تولرانس را کافی نمی دانست و می گفت تولرانس یعنی من بر حق هستم و نا حقی تو را فقط تحمل می کنم و این هنوز برای احترام به انسان های دیگر صرف نظر از باورهای دینی شان کافی نیست.
چرا ما، چرا آقای خاتمی از جامعه ی خودمان، از کشور خودمان و از قوانین خودمان شروع نمی کنیم؟ کجا کوچکترین انتقاد و اعتراضی به تبعیض نهادینه شده در قوانین مان شنیدیم، کجا کوچکترین اعتراضی به سرکوب خشن مردم با باورهای غیر رسمی شد که حالا می خواهیم نظم تازه ای در دنیا بریزیم؟
کاش آقای خاتمی و دوستان شان تلاشی می کردند برای نشست و سمیناری با عنوان " دین در ایران معاصر". این همه هم خرج و جلوه گری نیاز نداشت. آن "مدارای" آقایان آنجا آشکار می شد که تا کجا صداقت دارند و سیاست بازی پیشه نکرده اند.

توشته اند قرار است میهمانان سری هم به یزد، زادگاه آقای خاتمی بزنند. بد نیست اگر با اتوبوس تشریف می برند برای نهار در قم در پارکینگ ای که تا همین چند وقت پیش خانقاه درویشان بود توقفی بکنند و نمونه ای از مدارا و تسامح دینی میزبانان را به تماشا بنشینند و سر انگشت حیرت به دندان بگزند.