چند روز گذشته را فرصت نکردم در اینجا چیزی بنویسم. از امروز مشغول ترجمه ای در مورد جنبش زنان خاورمیانه خواهم شد.
در دو پست قبلی پیشنهادی را مطرح کردم در مورد بررسی دیدگاه رسانه های کشورمان و بخصوص سریال های پرطرفدار تلویزیونی درباره ی زنان، نقش آنها و مسائلی مانند چندهمسری. پروین اردلان برایم نوشت که اتفاقا کتابی را درباره ی چندهمسری فراهم کرده اند که باید امیدوار باشیم بتوانند آن را منتشر کنند. البته لزوما درباره ی رسانه ها شاید نباشد اما طرح مسئله به نظر من خیلی اهمیت دارد.

در پایین هم متن ترجمه ی گزارشی را از فعالان جنبش زنان مصر می آورم که حدود سه سال پیش در سایت زنان ایران (که امروز دیگر وجود ندارد) آمد. اما دیدم که موضوع آن همچنان برای ما تازه است. ضمنا لینک های گزارش را امتحان کردم که متاسفانه دیگر کار نمی کنند. دوستانی که مایل هستند می توانند با سایت مدیا هاوس http://www.mediahouse.org در قاهره تماس بگیرند. آنها حتما راهی را برای فرستادن این گزارش از طریق ایمیل فراهم خواهند کرد.
ضمنا ممکن است نام نویسنده ی گزارش اروپایی به نظر بیاید اما ایشان یک خانم مصری است.

مبارزه با خشونت علیه زنان در رسانه‌های مصر
نوشته: مگی مورگان
با انتخاب هر کدام از کانال‌های تلویزیونی در مصر، بیننده خیلی زود با میزان بالای موارد خشونت علیه زنان رو به رو می‌شود. تعداد زیاد ِ صحنه‌های نمایشی خشونت علیه زنان در تلویزیون دولتی، همان قدر آزاردهنده هستند که عدم توجه افکار عمومی نسبت به این خشونت‌ها.
نه تنها جامعه‌ی مصر چنین خشونتی را محکوم نمی‌کند، بلکه آن را عادی و قابل قبول هم می‌داند. کتک زدن زنان بعنوان کاری عادی و نرمال، موضوعی است که هر روزه در تلویزیون روی آن تاکید می‌شود. بدتر از آن، بسیاری از خود زنان تا حدی با این وضعیت ظالمانه کنار آمده‌اند که مطابق آمار بررسی «جمعیتی و بهداشتی مصر»، بیشتر از 86 درصد زنان مصری معتقدند دلایلی وجود دارند که کتک زدن زنان را توسط شوهران‌شان توجیه می‌کند. تنها چیزی که برای این نويسنده: مگی مورگان Media House, Egypt
زنان جای بحث و گفتگو دارد، چگونه‌گی و نوع رفتاری است که به شوهر حق ِ کتک زدن زن را می‌دهد.
مدیاهاوس (Media House) که یک نهاد رسانه‌ای غیر دولتی است، با هدف تغییر رفتار خشونت‌آمیز با زنان در کشورهای خاورمیانه،‌ پروژه‌ای را به نام «کنترل رسانه‌ها» در مصر آغاز کرده است. مگی مورگان در نوشته‌ی زیر پروژه‌ی «کنترل موارد خشونت علیه زنان در تلویزیون مصر» را توضیح می‌دهد.

کشور مصر "هالیوود خاورمیانه" خوانده می‌شود. مردم سراسر منطقه‌ی خاورمیانه هر شب به تماشای فیلم‌ها، شوها و سریال‌های تلویزیونی مصری می‌نشینند، بخصوص در ماه رمضان که ماه برگزاری جشن‌ها و ضیافت‌ها در کشورهای عربی است. آگاهی ِ جمعی ِ مردم عرب تا میزان زیادی بوسیله‌ی رسانه‌ها شکل داده می‌شود. بعنوان نمونه در طول ماه رمضان 2001 تلویزیون مصر سریالی را پخش کرد که شخصیت محوری آن مردی به نام میتوالی بود.
به مدت یک ماه تمام، هر شب، به بینندگان این سریال که در سراسر خاورمیانه برنامه را تماشا می‌کردند، احساس طرفداری از شخصیت میتوالی تلقین می‌شد. میتوالی مردی بود که پس از ازدواج اول، بتدریج زن دوم، زن سوم و بالاخره زن چهارمش را هم به خانه آورده بود. چندهمسری میتوالی نه تنها بعنوان عملی قابل قبول، بلکه بصورت یک ارزش جلوه داده می‌شد. در این سریال، با وجودی که میتوالی زنانش را مرتب کتک می‌زد و در موارد بیشتری، با خشونت کلامی و توهین با آنها برخورد می‌کرد، اما زنانش نه تنها او را هم‌چنان عاشقانه دوست داشتند و به او احترام می‌گذاشتند بلکه خود این چهار زن، در کنار هم زندگی عادی و آرامی داشتند.
میتوالی به عنوان چهره‌ی شناخته‌شده‌ای در مصر در آمد و موجب بحث و گفتگوهای فراوانی شد. پیش از این، در سریا‌ل‌های تلویزیونی، چندهمسری بعنوان یک آیین منفی جلوه‌گر می‌شد، اما با پخش سریال پرطرفدار میتوالی، بسیاری در جامعه به دفاع از چندهمسری پرداختند. هنرپیشه‌ی اصلی و کارگردان سریال، در بحث‌های تلویزیونی از چندهمسری و آزارهای میتوالی نسبت به زنانش دفاع می‌کردند. پس از پخش این سریال تلویزیونی، چندهمسری بعنوان عملی نه چندان منفی مانند قبل، در اذهان مردم عرب معرفی شد.

بدنبال این نمونه‌ی آشکار خشونت علیه زنان در تلویزیون، مدیاهاوس به این نتیجه رسید که کنترلی دقیق برای بررسی تصویری که از زنان در تلویزیون مصر ارائه می‌شود، لازم است. برای شروع این پروژه هیچ زمانی بهتر از ماه رمضان که در آن سریال‌های جدید برای کسب محبوبیت رقابت می‌کنند وجود نداشت. سریال‌های تلویزیونی ماه رمضان 2002 بطور آشکاری زیر تاثیر بحث‌ها و گفتگوهایی بودند که سال پیش از آن درباره‌ی سریال میتوالی به راه افتاده بود. جالب توجه این بود که سازندگان سریال میتوالی این بار با سریال جدیدی به میدان آمده بودند. با این تفاوت که در این سریال جدید، شخصیت محوری، سرسختانه روی موضوع تک‌همسری‌اش پافشاری می‌کرد. او نمی‌خواست تا موقع مرگ همسر قانونی‌اش، با زن دیگری که در واقع به او عشق می‌ورزید ازدواج کند!

نتایج کلی این بررسی و کنترل رسانه‌ها جالب توجه بودند. 26 سریال جدید در کانال‌های تلویزیونی مصر پخش می‌شد که بیشتر آنها بطور همزمان در کانال‌های ماهواره‌ای لبنان، بحرین، کویت، عربستان سعودی، سوریه، فلسطین، لیبی و الجزایر نمایش داده می‌شدند. موضوع یکی ازاین سریال‌ها زندگی و کار قاسم امین، یکی از پیشاهنگان مدافع حقوق زنان در مصر بود. زمان ساخته شدن این سریال تصادفی نبود و به دوره‌ی بلافاصله پس از سریال میتوالی باز می‌گشت. یک سریال دیگر به نام «عطّار و هفت دخترش» در واقع، به اصطلاح می‌خواست پوزش‌خواهی سازندگان «میتوالی» معرفی شود. شخصیت‌های زن این سریال، کاراکترهای بسیار قوی، تقریبا تا حد بی‌رحمی و دیوصفتی، داشتند. این زنان ِ بسیار قدرت‌مند اجازه‌ی ازدواج دوباره به شوهران‌شان نمی‌دادند ولی درباره‌ی میزان کنترل و قدرت آنها در زندگی آنقدر مبالغه شده بود که باز هم حس طرفداری بیننده به سوی شوهر ِ به اصطلاح سرکوب شده جلب می‌شد.

بطور کلی این کنترل و بررسی رسانه‌ها، آشکارگر ِ تنشی بود که در ارائه‌ی تصویر زنان در این سریال‌های تلویزیونی میان "زنان قهرمان" و "زنان بدجنس و شرور" وجود داشت.
دو تا دیگر از سریال‌ها به نام "عشق من کجاست؟" و "یک شاهزاده خانم در عبدین" که هر دو مانند "عطار و هفت دخترش" از پربیننده‌ترین سریال‌های آن سال بودند، تصویری ایده‌آل و ساختگی از زنان ارائه می‌کردند. یکی از این زنان "ایده‌آل" مزد خوبی و پاکی خودش را بصورت ازدواج با یک مرد خوش‌قیافه و ثروت‌مند گرفته بود. تصویر ارائه شده از زنان در سریال دومی، اینقدر غیر واقعی و ساختگی بود که مورد انتقاد روزنامه‌ها قرار گرفت.

کنترل و بررسی نمونه‌های خشونت علیه زنان در تلویزیون در این دوره‌ی زمانی، سطح بالای خشونتِ ارائه شده را در کانال‌های تلویزیون مصر‌ تایید کرد. در مجموع، تعداد 77 مورد خشونت بدنی، 221 مورد خشونت روانی و 33 مورد آزار جنسی مشاهده شد. با این حال اگر این تعداد صحنه‌ها جدا از زمینه‌ای که در آن به وقوع پیوسته‌اند بررسی شوند، این اعداد چیز زیادی نمی‌گویند.
ما در گزارش و فیلم مستندی که درباره‌ی نتایج این کنترل و بررسی ساخته خواهد شد به برجسته کردن این موارد و بررسی دقیق آنها خواهیم پرداخت: موارد خشونت علیه زنان چگونه در تلویزیون تصویر می‌شوند؟ مرتکبان و مقصران اصلی خشونت علیه زنان چه کسانی هستند؟ ویژگی‌های جامعه‌شناسانه‌ی قربانیان و مقصران خشونت چیست؟

و سرانجام اینکه، صرف نظر از نقش قهرمان، قربانی یا بدجنس و شرور، تصویری که از زنان ارائه می‌شود غیر واقعی است. اگر سریال‌های مصری به تصویر کردن خشونت علیه زن توسط شوهرش برای تثبیت یک ازدواج، ادامه بدهند، اگر زنان بخاطر این که جلوی مردان می‌ایستند بصورت شرور و بدجنس معرفی و تصویر شوند و اگر زن "ایده‌آل" زنی تصویر شود که تمام اَشکال خشونت را می‌پذیرد، آنگاه هر ساله باید به چنین بررسی‌ و کنترل‌های رسانه‌ای ادامه داد. این کنترل به خاطر هشدار به سازندگان سریال‌هاست تا بدانند که آثار این تصاویر غیر واقعی از زنان، تا مدت زمانی دراز در آگاهی جمعی مردم باقی خواهند ماند.

-پویا:
در پایان این نوشته‌ی مگی مورگان، آدرس گزارش کامل پروژه‌ی کنترل رسانه‌ها را که توسط مدیاهاوس منتشر شده در اینجا می‌گذارم تا خوانندگان علاقمند بتوانند از آن استفاده کنند. از طرف دیگر روش کار آنها شاید بتواند کمکی حداقل در شروع کار برای علاقمندان در ایران باشد.

گزارش:
http://www.mediahouse.org/mediawatch2003.pdf

ضمیمه‌ها و جدول‌ها:
http://www.mediahouse.org/mediawatch2003.pdf