دیروز خبر درگذشت زنده یاد دکتر فریدون آدمیت را خواندم که در بیمارستان تهران کلینیک تهران فوت کرد. من هم مثل بسیاری از علاقمندان به دانستن و فهمیدن تاریخ دویست ساله ی اخیر کشورمان و بخصوص تاریخ تجددخواهی و مشروطه، بیشتر و در واقع اساس دانسته هایم را مدیون زحمات و نوشته های دکتر آدمیت هستم.

برای درک تاریخ، وقایع نگاری و دانستن رویدادهای تاریخی یک ضرورت است. اما دکتر آدمیت شاید از اولین کسانی بود که از تشریح وقایع تاریخی فراتر رفت و وارد موضوع بسیار پیچیده و مهم تاریخ اندیشه در بررسی تاریخ مشروطه شد. تا پیش از او شاید فقط زنده یاد احمد کسروی را داریم که علاوه بر وقایع نگاری، به کار مهم تحلیل تاریخ هم دست زده است. دکتر آدمیت، زحمت رفتن به تو در توی ریشه های فکری مشروطیت را تقبل کرد و نشان داد که مشروطه خواهی چیزی فراتر از جنبشی سیاسی و اجتماعی بوده و در واقع عمیق ترین باورها و دیدگاه های سنتی ما را یک بار برای همیشه تکان داده است.

این دکتر آدمیت بود که تلاش کرد با نوشتن درباره ی اندیشه ی سیاستمداران، روشنفکران و متفکرانی مثل امیرکبیر، میرزا حسین خان سپهسالار، میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا آقاخان کرمانی و طالبوف، سیر اندیشه ی تجددخواهی و فاصله گرفتن از سنت استبداد و بی قانونی و خرافه را برای ما روشن کند.
متاسفانه بسیاری از کتاب های مهم دکتر آدمیت یا رسما اجازه ی چاپ ندارند و یا بطور غیر رسمی نایاب هستند و از آن جمله دو کتاب مهم اندیشه های آخوند زاده و میرزا آقاخان کرمانی که در واقع سیر اولین اندیشه های سکولار را در ایران سنت زده ی دوران قاجار بررسی می کند.

امروز فریدون آدمیت در تک تک نوشته های اش زنده است، بخصوص که هنوز پس از سال ها بدون خواندن کتاب های او، دانسته های ما درباره ی یکی از مهم ترین بخش های تاریخ کشورمان ناقص و ناکافی خواهد بود. یادش زنده باشد ...

پی نوشت: دوستی در نظری که امروز در پای یادداشت من مربوط به احمد کسروی گذاشته است از مزار او و محل دفن او پرسیده است. البته آن یادداشت وبلاگ من دو سال پیش نوشته شده. برای جواب این دوستمان می خواهم متنی را که در کتاب "قتل کسروی" نوشته ی ناصر پاکدامن آمده، در اینجا بنویسم. بخصوص که این کتاب در ایران پیدا نمی شود: از صفحه ی 287 و این گویا مشاهدات یکی از اعضای گروه یا محفل نزدیک به کسروی است:
ابتدا می خواسته اند یعنی ماموران حکومتی اصرار داشته اند تا زودتر جسد کسروی و همکارش را که در اتاق بازپرسی کشته شده بودند، در گورستان ظهیرالدوله دفن کنند ولی یاران کسروی مخالفت می کنند چون گورستان ظهیرالدوله متعلق به اهل صوفیه بوده و کسروی هم از نظر فکری مخالف صوفی گری بوده است. بالاخره شهردار تجریش پادرمیانی می کند و از طرف شهربانی هم می روند تا با متولی «امامزاده قاسم» در شمیران گفت وگو کنند که جنازه ها آنجا دفن شوند. خاطره نویس می گوید که متولی با روی خوش به آنها می گوید بروید و یک ساعت دیگر جنازه ها را بیاورید. بعد هم آهسته به او می گوید صلاح نیست جنازه ها را در گورستان عمومی امامزاده دفن کنیم. بعد هم روی سینه ی کوه در کنار چشمه ی آبی (چشمه ی آبک) و با منظره ی زیبا گودال ها را می کنند اما چون عرض محل کم بوده، یک گودال دراز و عمیق حفر می کنند که جای هر دو جنازه بشود. متولی از شستشو و مراسم کفن و دفن می پرسد که دوستان کسروی می گویند نیازی نیست و متولی هم جواب می دهد: "شهید که این چیزها را لازم ندارد! حق با جنابعالی است".
بالاخره حدود ساعت 11 صبح جنازه ها را می آورند و محل دفن هم آماده بوده است. خاطره نویس می گوید که هر دو جنازه را همانطور زخمی و پاره پاره (در اثر ضربات چاقو) در کنار هم قرار می دهند و با سیمان و خرده سنگ های کوه، گور را می پوشانند و رویش را صاف می کنند.
به این ترتیب محل دفن او در بلندی های چشمه ی آبک است که گویا امروز دیگر اثری از آن گور نباشد.