این نوشته دنباله ی پست قبلی است:

دومین موضوع یا ویژگی که شرابی در مورد جامعه ی پدرسالار جدید می آورد موضوع رابطه ی انقیاد و استقلال است.
جامعه ی پدرسالار جدید بعنوان جامعه ای اقتدارگرا، وابسته به انقیاد و اطاعت و سرسپردگی مردمی است که سرنوشت شان به دست حکومت است. همانطور که در سطح پایین تر و جزئی تر، خانواده ای که مبنای اش بر اقتدار پدر گذاشته شده، این اقتدار لازمه اش اطاعت و مطیع بودن اعضای خانواده است.
در حالیکه استقلال، مبنای اش بر احترام و حقوق عادلانه است. نقل قولی آورده شده که پیامدهای بزرگ شدن افراد را در خانواده ی اقتدارگرای پدرسالار بیان می کند:
"این نوع خانواده، فردی را بوجود می آورد که برای همیشه از زندگی و صاحبان اقتدار ترسان است و لذا دوباره و دوباره این امکان را ایجاد می کند که بتوان توسط تعداد انگشت شماری از افراد قدرتمند بر توده های مردم حکومت کرد".

و سومین ویژگی یک جامعه ی پدرسالار جدید، نظام خدایگانی است. نظامی که افراد مطیع شده، در عین حال وابسته و محتاج حمایت پدرسالار هستند. حالا می خواهد در مقیاس کوچک خانواده باشد یا در مقیاس بزرگ اجتماعی. یکی از نقش های مهم چنین نظامی، نقش «میانجی» و «واسطه» است. عکس سفرهای استانی رئیس جمهور یا رهبر یا حتی فلان مقام را در کشور خودمان دیده اید؟ توده ی بزرگ آدم ها با دست های دراز شده و صورت های درهم فشرده شده و بعضی با چشم گریان برای تقدیم نامه و عریضه، گونی های بزرگ نامه ها و تقاضاها.
در چنین جامعه ای انسان، از حقوق برخوردار نیست. زندگی بهتر، حق او که کار می کند و مالیات می دهد نیست. زندگی بهتر، آن چیزی است که ارباب و پدرسالار بزرگ، باز هم می خواهد پدر مقتدر باشد یا دولت مقتدر، به او از سر "لطف" می دهند. شرابی می نویسد:
"چون گدایی و تقاضا از افراد قدرتمند و غنی اغلب مسئله ای مربوط به بقا است، ضرورتی از طریق شرایط اجتماعی بر سائل و متقاضی تحمیل می شود که نمی تواند تغییرش دهد، بلکه باید تسلیم آن باشد".

هشام شرابی دنباله ی بحث پدرسالاری جدید را بعنوان یک نظام و سیستم اجتماعی، با جستجوی چگونه بوجود آمدن آن در تاریخ کشورهای تقریبا نوپای عربی ادامه می دهد. که البته من دیگر نمی خواهم این را در وبلاگم دنبال کنم. لااقل نه اینطور طولانی و دنباله دار. شاید بشود تکه تکه و جدا جدا مطرح کرد. بخصوص اینکه شرایط بوجود آمدن این پدرسالاری جدید در کشورهای عربی با کشور ما فرق دارد. بیشتر این کشورهای عربی بخش هایی از امپراطوری عثمانی بودند که پس از جنگ جهانی اول در اشغال و تحت الحمایه ی انگلیس و فرانسه و ایتالیا بودند. شکی نیست که استعمار نقش اساسی در بوجود آمدن این نظام پدرسالاری جدید در کشورهای عربی شده است.
عوامل خارجی از جمله انگلستان و روسیه ی تزاری در کشور ما هم، در برقراری نظام پدرسالاری جدید به جای ادامه ی نظام مشروطه، نقش بزرگی داشتند، که روی کار آمدن رضا شاه و ادامه ی سلطنت مطلقه از نتایج آن بود. اما بهرحال اگر هم عامل خارجی به برقراری چنین نظامی کمک رسانده است، اولا که در خود جامعه ی سنتی بدون زمینه نبوده است و دوم اینکه امروز بهر حال بدون تغییر شرایط داخلی نمی توان بر آن غلبه کرد.
کما اینکه پس از انقلاب بهمن 57 هم باز نظام پدرسالاری جدید در کشور ما به شکلی دیگر بازتولید شد. تا جایی که بعد از مرگ آیت الله خمینی، صفت مطلقه هم به "رهبری" اجتماع اضافه شد تا جای هیچ شک و شبهه ای نماند.

یک نکته هم در آخر بگویم که با اینکه شرابی از دیدگاه ها و روش های مارکس و وبر در تحلیل خودش استفاده می کند، اما خوشبختانه در شکافتن اندیشه و ذهن و روانشناسی انسان در جامعه ی پدرسالار، تقلیل گرایی نمی کند. یعنی سعی نمی کند علت و ساختار و پیچیدگی همه ی اندیشه و ذهنیت و روان انسان را بطور یک طرفه وابسته به روابط تولیدی در اجتماع نشان بدهد. به رابطه ی متقابل انسان و ذهنیت اش با دنیای بیرونی، توجه کاملی می کند.
این را گفتم چون افسوس خوردم که در کشور ما بیشتر کسانی که دست به چنین تحقیقاتی می زدند، اگر می خواستند از اندیشه های مارکس کمک بگیرند، مسائل را آنقدر ساده و یک طرفه مطرح می کردند که در نوشته های شان صحبت کردن از ذهنیت و روان انسان در جامعه مثل یک تعارف مطرح می شد برای اینکه بالاخره "یک اشاره ای" هم به آن شده باشد، و همه چیز بطور یک طرفه به همان مناسبات اجتماعی موکول می شد.

دوستان می بینید که این یادداشت طولانی معرفی این کتاب نبود و یک ترکیبی شد از محتوای کتاب و فکرهایی که در سر خودم بود.
مشخصات کتاب را هم می نویسم که دوستان کنجکاو آن را تهیه کنند و استفاده ببرند:
پدرسالاری جدید- نویسنده: هشام شرابی. مترجم: سید احمد موثقی. انتشارات کویر.