پس از نوشتن یادداشت چون و چراهای انتخابات، دو سه ایمیل از دوستان گرفتم که پرسیده بودند این به معنی تحریم انتخابات است؟ من فکر کردم که اینجا یک توضیح بیشتری درباره ی نظر خودم بدهم.

این سوال ها و چون و چراهایی که در آن یادداشت آوردم مستقل و صرف نظر از این است که در یک وضعیت انتخاباتی هر کس چه تصمیمی می گیرد. ببینید، در مورد خود آن سوال ها، اینطور نیست که چون و چرا و پرسش فقط برای رای ندادن باشد. حتی اگر در یک شرایط سیاسی مشخص، قرار بر رای دادن به گروهی یا جناحی باشد، باز هم به نظر من این سوال ها و چون و چرا کردن ها باید مطرح باشند. دادن رای، حتی در دموکرات ترین جامعه ها به معنی دادن چک سفید و بدون قید و شرط به حزبی و افرادی نیست. در همان ساختارهای دموکراتیک نهادهایی مثل رسانه ها و اتحادیه های صنفی هستند که مدام از حزبی که با رای مردم در قدرت نشسته درباره ی وعده و وعیدهای انتخاباتی اش سوال می کنند.
در مورد مشخصی که من در آن یادداشت نوشتم، فکر می کنم طرح این سوال ها از جانب فعالان اجتماعی موجب می شود که خود اصلاح طلبان هم خودشان را حداقل زیر نگاه نقاد جامعه ی روشنفکری و فعالان اجتماعی ببینند و از دادن وعده های بدون پشتوانه و متاسفانه خیلی وقت ها عوام گرایانه (پوپولیستی) خودداری کنند. تلاش کنند که برای هدف ها و برنامه های شان راه اجرا ارائه کنند. وگرنه اینکه رایی از مردم گرفته شود و "بقیه ی کارها" باز به پشت درهای بسته و چانه زدن با نهادهای اصلی قدرت موکول شود، چه گرهی از کار مردم باز می کند؟
مثلا کسی از جامعه ی روشنفکری و فعالان اجتماعی اصلاح طلب، پرسید: تکلیف «جبهه ی دموکراسی» چه شد؟ یا اینکه: بالاخره در مورد جایگاه تعیین کننده ی شورای نگهبان در امر قانونگذاری چه می توان کرد؟ خوب، من فکر می کنم هر آدم ساده ای هم در کوچه و خیابان می پرسد: بر فرض که اکثریت مطلق مجلس را دارید و بهترین قوانین را تصویب می کنید، با رای منفی شورای نگهبان چه خواهید کرد؟

مخاطب من در آن یادداشت و این نوشته با دوستان فعال اجتماعی است که معتقدند با رای دادن به اصلاح طلبان دولتی می توان دریچه ای هر چند کوچک در فضای اجتماعی باز کرد. من هم مثل خیلی از دوستان فکر می کنم که رای دادن، یک عمل سیاسی است و یک عمل سیاسی با آرمان گرایی و حداکثری فکر کردن نمی خواند. عمل سیاسی، گرفتن فرصت های هر چند کوچک و کوتاه است. اما باز هم این عمل سیاسی، اگر بدون نگاه و فشار انتقادی و چون و چرا به عملکرد کسانی باشد که به آنها رای داده ایم، این هم خودش یک جور آرمان گرایی از جهت مخالف است. به نظر من تجربه ی اصلاح طلبان دولتی در دوران حکومت و مجلس شان نشان داد که همیشه نزدیکی بیشتری با قدرت حس می کنند تا با مردم.
یکی از دلایل این، می تواند تنیده شدن آنها از راه های مختلف سیاسی و اقتصادی و شخصی در ساختار قدرت باشد. یک دلیل دیگر می تواند ترس آنها از حضور فعال مردم، بخاطر نبود نهادهای کنترل کننده مثل احزاب و اتحادیه ها و تشکل ها باشد. دلیلی که خود حکومت- چه در زمان قدرت محافظه کاران و چه در دوره ی اصلاح طلبان- مسئول آن بوده است. اما خود فعالان اجتماعی هم می دانند که کار، با رای دادن مردم و بعد خانه نشین شدن آنها از پیش نمی رود.

یک موضوع مهم در هر انتخاباتی در کشور ما این است که میدان مانور مردم تا آخرین لحظه در اختیار شورای نگهبان و نظارت استصوابی آنهاست. تا آخرین لحظه معلوم نیست که رای مردم - حتی اگر همه شان تصمیم بگیرند به اصلاح طلبان حکومتی رای بدهند - تا چقدر با نفوذ است؟ آیا اصلا آن تعداد "اصلاح طلب"، تایید صلاحیت می شوند که بتوان حتی یک اقلیت کارساز در مجلس داشت؟
تا اینجا که معلوم است، محافظه کاران سیگنال هایی فرستاده اند که ملی-مذهبی ها که نزدیک ترین گروه خارج از حکومت به اصلاح طلبان هستند، تایید صلاحیت نخواهند شد. از خود اصلاح طلبان حکومتی هم معلوم نیست چه کسانی تایید بشوند. فکر می کنم بهر حال کسانی از جناح اصلاح طلبان تایید بشوند اما ممکن است نه از نظر شخصیت سیاسی و نه از نظر تعداد، وزنه ای نباشند. مثلا خود سایت اصلاح طلبان از برنامه برای رد صلاحیت گروهی اصلاح طلبان خبر می دهد. به نظر من تصمیم به شرکت کردن یا نکردن در انتخابات را باید به مرحله ای واگذار کرد که ببینیم چه کسانی تایید صلاحیت می شوند و چکار می شود کرد.

گروهی بخصوص در خارج کشور از حالا و پیش از معلوم شدن وضعیت انتخابات، تصمیم به تحریم گرفته اند که با آوردن دلیل برای نبود یک شرایط نسبتا آرمانی دموکراتیک تصمیم خودشان را توجیه می کنند. گروه دیگری هم با مخالفت با آنها، برضرورت شرکت گسترده ی مردم و منزوی کردن محافظه کاران تاکید دارند.

من فکر می کنم تحریم بدون قید و شرط و از پیش تعیین شده، در شرایط امروزی جامعه ی ما عملا همان چیزی است که به نفع محافظه کاران تمام می شود چون آنها به همان درصد پایین رای دهندگان خودشان اتکا دارند و چون نهادهای اصلی قدرت و رسانه ها همه در دست شان است، اکثریت خاموش و تحریم کننده، اثر بازدارنده ای روی آنها نمی توانند داشته باشند. فشار اجتماعی هم آنقدر نیست که یک تحریم، به معنای محدود شدن عمل آنها باشد، کما اینکه در دوره ی مجلس هفتم هم نبود. به نظر من باید منتظر بود و دید که مردم چقدر می توانند قدرت مانور داشته باشند و از کوچکترین امکانات هم استفاده کرد.
شرایط، آرمانی نیست و این را که همه می توانیم ببینیم!