دیشب شب یلدا بود و جمعی بودیم از دوستان و به گپ و گفت و حافظ خوانی و قصه و خاطرات گویی. دو روز دیگر هم شب کریسمس است و تعطیلات آرامی در پیش دارم.

حرف کریسمس شد. شب تولد عیسی مسیح، بهتر بگویم روایت یا اسطوره ی تولد عیسی. هر دینی، فرق نمی کند که دین مصر قدیم باشد، مسیحیت باشد یا اسلام، یا دین تمدن های آمریکای جنوبی، پایه شان در روایت ها یا اسطوره هایی است که لزوما واقعیت تاریخی ندارند اما در ذهن باورمندان و مومنان، همانقدر مقدس و واقعی جا خوش می کنند.

مثلا همین کریسمس را که بگیریم، بعد از سیصد و خورده ای سال بود که 25 دسامبر بعنوان شب تولد مسیح تعیین شد و برای آن جشن به پا کردند. اولین سندی که کتبا به آن اشاره می شود متعلق به سال 336 میلادی است و اولین شاهدی که خودش این جشن را دیده مربوط به حدود سال 400 میلادی بوده است. از روایت های دینی و اسطوره ها بگذریم ... واقعیت تاریخی اش چیست؟
رومی ها در سال 300 میلادی دین مسیح را بعنوان دین رسمی در قلمرو روم اعلام کردند.
تا پیش از آن کلیسای مسیحی، اعیاد کتاب عهد عتیق مثل عید پسح را که تقریبا با نوروز ما برابر است را جشن می گرفتند و آنها را با روایت های دینی مسیحی انطباق داده بودند. اما بیست و پنجم ماه دسامبر جایی در عهد عتیق و یهودیت نداشت. 25 دسامبر آخرین روز جشن های هفت روزه ی کیوان (Saturnalia) در روم بود. در زبان فارسی اسم سیاره ی ساترن، کیوان است. بهر حال ساترن یکی از خدایان کشاورزی رومی ها بود. و روز بیست و پنج دسامبر را روز تولد خورشید می دانستند. برای رومی ها این روز به نشانه ی دوران طلایی گذشته و آرزوی دوباره زنده شدن آن دوران، جشن گرفته می شد. رومی ها، این روز را با قربانی کردن در مرکز شهر شروع می کردند و بعد از آن جشن عمومی بود و مردم در خیابان ها شمع روشن می کردند و به بچه ها هدیه می دادند. در این روز اربابان به برده های شان غذای خوب می دادند و آنها را آزاد می گذاشتند.
برای پیدا کردن رد پای روایت شب کریسمس، حتما از این هم می شود عقب تر رفت و جای پای آن را در بین النهرین و فلات ایران دید. خدای خورشید یکی از قدیمی ترین خدایان در باورهای دینی بین النهرین است.

خواستم هم درباره ی کنجکاوی خودم درباره ی این روایت تولد مسیح نوشته باشم و هم درباره ی اینکه ریشه های اسطوره های دینی را تا کجای تاریخ می توان دنبال کرد.