دیروز روزنامه نگاران و فعالان جنبش زنان در تهران دور هم جمع شده بودند تا به بازداشت مریم حسین خواه و جلوه جواهری اعتراض کنند.
مادر جلوه می گوید: :دختر من و ديگر زنانی که در اين راه گام می نهند ؛خواسته ای جز حقوق برابر ندارند".
شهلا لاهيجی می پرسد “:گناه کسی که حرفهايش را می زند چيست ؟"
آسیه امینی می گوید: "در بندهای اين آئين نامه [گسترش جامعه اطلاعاتی] آمده است که هر کسی حق آزادی بيان و عقيده دارد و حالا اين سوال را می پرسم که آيا جلوه و مريم جز اين موارد را انجام داده اند و آيا زندان پاسخی مناسب به اين تعهد بين المللی است ؟"
اینها هر کدام شان به نوع و شکلی اعضای جامعه ی مدنی در کشور ما هستند. بنیاد فکری آن چه که می گویند و سوالهایی که می کنند بر این پایه است که هر فرد انسانی حق زندگی انسانی دارد و در این زندگی انسانی اش، حق آزادی بیان و حق داشتن فکر و عقیده و ابراز آن را دارد. آزادی بیان یعنی حق چون و چرا داشتن. یعنی که حق زن و حق هر انسانی است که در بنیاد باورها و ساختارهایی که اززنان "جنسیت فرودست" ساخته چون و چرا کند و این ساختارها و سنتهای جامعه را به چالش بکشد. پایه ی چنین حقی اولین بار در اعلامیه حقوق بشر مدون شد. این برداشت پایه ی اندیشه ی مدرن است. می توانیم به این لقبی با بار منفی لیبرال بدهیم. اما فراموش نکنیم که انتقادی ترین اندیشه ها هم در همین چارچوب اندیشه ی مدرن شکل گرفته اند.

در جای دیگری در همان شهر تهران، محمد جواد لاریجانی عضو خانواده ی پر نفوذ لاریجانی ها که هر کدامشان بر گوشه ای از مخده ی قدرت تکیه زده اند، می گوید: "کنوانسیون حقوق بشر براساس فکر ‏غربی ها شکل شده و ما به عنوان یک دولت اسلامی، با بسیاری از مسائل آن مشکل ‏داریم". آقای لاریجانی ادامه می دهد که "ایران به عنوان یک کشور اسلامی مصمم شد که به این مقررات احترام بگذارد ‏اما معنای این احترام پذیرفتن کامل این مقررات نیست".
آقای لاریجانی هر کسی نیست. ایشان "دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضائیه" است.

"پارادیم" یا گفتمان اجتماعی آقای لاریجانی، آزادی بیان و چون و چرا نیست. گفتمان آقای لاریجانی "امر به معروف و نهی از منکر" است. "معروف" و "منکر" را هم که دستگاه عریض و طویل دولتی و نهادهای حکومتی تعیین می کنند و طبق بخشنامه و اعلامیه ارائه می دهند. ما رعایای این اجتماع هم ناچار به اطاعت از این فرامین ملوکانه هستیم. یک نمونه از این "معروف" و "منکر" را همین چند روزه از دهان رئیس پلیس حکومت شنیده ایم: اینکه پوشیدن چکمه ی بلند برای زنان "منکر" است.
زنی که از نظر نهادهای حکومتی، قدرت انتخاب کفش خودش را هم ندارد، در این پارادیم یا گفتمان اجتماعی آقای لاریجانی چگونه جایگاهی دارد؟
در گفتمان آقای لاریجانی کسی و بخصوص زنی، نمی تواند از حق خودش بگوید. "حق" او بوسیله ی "معروف" ها و "منکر" های اعلام شده از طرف آقایان تعریف می شود.

به نظر من این نکته ی حرف های آقای لاریجانی مهم است که باید دید طرف ِ صحبت در چه زمینه و پارادیمی صحبت می کند. مفاهیم و کلمات می توانند خیلی شبیه هم باشند اما برداشتی که نویسنده یا گوینده دارد شاید با دیگری هزاران بار فرق داشته باشد. ما فعالان جامعه ی مدنی از حقوق بشر می گوییم، آقای لاریجانی هم از "حقوق بشر" می گوید. بدون جهت نیست که همدیگر را نمی فهمیم. ما در دو پارادیم جداگانه حرف می زنیم.
اما یک موضوع دیگر هم هست: اسب قدرت در دست آقای لاریجانی و همفکران شان است و آنها بی مهابا می تازند.

درباره ی حرفهای برادر این آقای لاریجانی در مورد "وحدت ملی" دو سه روز است که می خواهم یادداشتی بنویسم که می گذارم برای فردا شب. نکته ی اصلی آن هم همین تفاوت مفاهیم است.
به قول مولانا:
ای بسا هندو و ترک همزبان
ای بسا دو ترک چون بیگانگان

پس زبا ن همدلی خود دیگراست
همدلی از همزبانی بهتر است