پس از یک سفر کاری پربار برگشته‌ام. در کنار آن، دوستی‌هایی، تازه و عمیق شد که هم تجربه و هم خاطره‌هایی خوش بجا گذاشت و امیدوارم دوستی‌هایی ماندگار باشند.

برای دوستانی که مایل به شناخت علمی و دقیق مسائل امروز افغانستان هستند و در ضمن فرصت مطالعه‌ی عمیق این کشور را ندارند، پیشنهاد می‌کنم این کتاب را بخوانند که حالا یک منبع کلاسیک حساب می‌شود:

نویسنده‌ی کتاب احمد رشید، خبرنگار با تجربه‌ی پاکستانی الاصل است و کتاب را بر اساس منابع دست اول خودش نوشته است. کتاب را از زمان پا گرفتن طالبان شروع می‌کند اما فقط درباره‌ی اتفاقات و جنگ‌های داخلی نیست و به اتفاقات پشت پرده اشاره‌های مستقیم دارد، مثلا اینکه:
چطور قدرت‌های خارجی مثل پاکستان برای دستیابی به بازارها و راه‌های ترانزیت کشورهای آسیای مرکزی، یک نیروی پشتون مثل طالبان را تقویت کردند،
چطور کمپانی‌های نفتی غربی برای ایجاد خط لوله‌ی گاز از آسیای مرکزی و از راه غرب افغانستان چشم‌شان را به روی قدرت‌گیری طالبان بستند،
چطور بسیاری از سران مجاهدین که همین حالا هم در حکومت افغانستان نقش کلیدی دارند،‌ برای رقابت با دیگر نیروها به طالبان کمک کردند،
آیا واقعا این سران مجاهدین که امروز از پایگاه‌های حکومت حساب می‌شوند، وقتی که در قدرت بودند چطور با مردم رفتار می‌کردند و اصلا نقش خود اینها در موضوع‌هایی مثل قاچاق تریاک از افغانستان چیست. فکر می‌کنم خواندن این کتاب به یک دید واقعی‌تر کمک می‌کند.
اما دوستانی که علاقمند به شناخت عمیق خود جامعه‌ی افغانستان هستند این کتاب که می‌نویسم خیلی مفید است. با اینکه قدیمی است اما هنوز هم یکی از بهترین‌ها است:
کتاب با اینکه در سال 1973 نوشته شده اما شناختی که از کشور افغانستان می‌دهد هنوز هم اعتبار دارد. دوپری نویسنده‌ی کتاب یک انسان‌شناس بوده که خودش سالها در افغانستان زندگی و مطالعه کرده است.
----------
امشب که می‌خواستم دربار‌ه‌ی این دو کتاب بنویسم، فکرم به موضوع اقوام و رابطه‌ی آنها در چارچوب یک ملت رفت، چون این شاید حساس‌ترین مشکل در افغانستان باشد. اما در مورد کشور خودمان:
من نمی‌دانم اولین بار چه کسی یا چه جریانی «اقوام» ایرانی را بعنوان "ملت" یا "ملیت" در کشور ما ترجمه و معرفی کرده است. خیلی آسان می‌گوییم "ملت کرد" یا "ملت بلوچ" یا حقوق "ملیت"‌ها. در حالیکه کردها یا بلوچ‌ها یا لرها از نظر علمی در تعریف ملت نمی‌گنجند و «قوم» محسوب می‌شوند و هویت قومی دارند نه هویت ملی. برای اینکه این یادداشت خیلی طولانی نشود بگذاریم برای فردا که بتوانم راحت‌تر درباره‌ی آن بنویسم. در این آخر هفته بحثی با دوستی داشتم که فکر کردم نظرم را در اینجا بنویسم.
----------
این خبر می‌گوید: "خبرگزاري فارس: مسئول معاونت بسيج خواهران نيروي مقاومت بسيج گفت: مي‌خواهند يك ميليون امضاء براي داشتن حجاب اجباري از بين دختران و زنان ايراني جمع كنند؛ در حالي كه بسيج خواهران پيشقدم بوده تا در مقابل اين حركت كينه توزانه دشمنان بايستند".
حالا این خبر را بخوانید:
"ای زنان، شما نباید بدون دلیل از خانه‌هایتاین بیرون بروید. اگر از خانه بیرون می‌روید نباید مانند زنانی باشید که که مانند پیش از آمدن حکومت اسلامی لباس‌های زیبا و جواهرات به تن کنند و جلوی مردان دیگر ظاهر شوند. اسلام بعنوان یک دین نجات‌بخش شاءن و مقام بخصوصی برای زنان قائل شده است و دستورات با ارزشی برای زنان دارد. زنان نباید فرصتی برای مردان بی ارزش فراهم کنند تا به آنها به چشم ناپاک نگاه کنند. زنان بعنوان معلم و گرداننده‌ی خانه مسئولیت مهمی دارند. شوهر، برادر، پدر مسئولیت فراهم کردن مایحتاج ضروری زندگی مانند غذا و لباس را دارند. هنگامی که زنان مجبورند برای تحصیل یا نیازهای اجتماعی از خانه بیرون بروند، باید خودشان را مطابق قوانین اسلامی بپوشانند. اگر زنان با لباس‌های زیبا و تنگ و فریبنده برای نشان دادن خودشان بیرون بروند،‌ از طرف قانون شرع مورد لعن و سرزنش قرار می‌گیرند و نباید انتظار داشته باشند که به بهشت بروند.
همه‌ی افراد بزرگ خانواده و هر مسلمانی در این مورد مسئول است. ما از همه‌ی افراد می‌خواهیم که خانواده‌ی خودشان را سخت کنترل کنند و از پیش آمدن این مشکلات اجتماعی جلوگیری کنند. در غیر این صورت،‌ این نوع زنان و روسای خانواده، از طرف نیروهای منکرات مورد توبیخ و بازداشت و تحقیق قرار می‌گیرند و بسختی مجازات می‌شوند.
پلیس منکرات وظیفه و مسئولیت دارد که با این مشکلات اجتماعی مقابله کند و آنها به تلاش‌های خودشان تا نابودی این اعمال شیطانی ادامه خواهند داد".

دوستان، فکر می‌کنید اعلامیه‌ی بالا را از یک سایت خبری دیگر در ایران در این چند روزه برداشته‌ام؟ نه! این هم منبع اعلامیه:
اعلامیه صادره از طرف دایره‌ی امر به معروف و نهی از منکر- طالبان - کابل - نوامبر 1996

شباهتی در نگاه به زنان بعنوان یک "منبع شیطانی" در دو مورد بالا نیست؟