اول دو خبر کوتاه ولی مهم:
- دوستان سایت «تغییر برای برابری» پیشنهادی عملی برای مقابله با فیلتر شدن مطالبشان داده‌اند که می‌توانید در این آدرس بخوانید.
- دوست گرامی در سوئد که مثل هر سال دست اندر کار برنامه‌ای برای 8 مارس روز زن، در سوئد است برگه‌ی تبلیغاتی این برنامه را فرستاده که فرصتی است برای دوستانی که در سوئد در نزدیکی شهر اپسالا زندگی می‌کنند. برگه‌ی تبلیغاتی را در اینجا گذاشته‌ام که بخوانید.
----------
امشب تلاش می‌کنم موضوع‌های طرح شده در گردهمایی زنان ایرانی را تمام کنم و برای دوستانی که علاقمند و کنجکاو هستند، کتابش در بازار به راحتی در دسترس است. مشخصات کتاب: نهضت نسوان شرق-1384 انتشارات شیرازه. اما دو موضوع را که بیشتر به دو خاطره‌ی مطرح شده شبیه است به پست بعدی می‌گذارم.
از دیگر موضوعات مهمی که هم در کنگره‌ی اول زنان شرق در سوریه (1309) و هم در کنگره‌ی دوم در تهران (1311) مطرح بودند، حق طلاق و چندهمسری بود. درباره‌ی حق طلاق برای زنان و اعتراض به چند همسری، در سخنرانی‌ها و مواد مصوب کنگره بر نارضایتی زنان در جامعه تاکید شد.
در ماده‌ی 14 آمده است: "دادن حق طلاق به زن در صورتی که این حق برای او پیدا شود". در ماده‌ی 13 چندهمسری را به وقتی موکول می‌کند که "نهایت لزوم" را پیدا کند که البته این "لزوم" و نهایت آن تعریف نمی‌شود.

در سخنرانی‌ها هم، مخصوصا رئیس کنگره بارها گفت که وضع طلاق بر خلاف شرع اسلام است و خیلی بی‌رویه و طبق عادت اجتماعی شده است. فکر می‌کنم می‌خواستند روی تفسیرهای تازه از قوانین شرعی تاکید داشته باشند اما بطور مشخص هیچ جا عنوان نشد که چرا قوانینی که آن موقع اجرا می‌شدند مورد اعتراض شرعی روحانیون قرار نمی‌گرفتند. در سخنرانی‌ها خیلی کلی به موضوع شرع اشاره می‌شد و روسای کنگره فقط همه جا تاکید می‌کردند که وضعیت آن روز زنان مطابق شرع نیست. همین موضوع در مورد چندهمسری هم عنوان می‌شد که گویا مطابق شرع نیست و حتی نورحماده می‌گفت که اگر طبق شرع عمل شود، هیچ مردی بیشتر از یک زن نمی‌تواند بگیرد. اما بطور مشخص و با دلیل به این ادعاها پرداخته نمی‌شد و بحثی هم صورت نگرفت. به نظر من ریاست کنگره در بهترین حالت، برداشت رمانتیک خودش را از شرع بعنوان یک سری دستورات اخلاقی بیان می‌کرد. در حالت دوم چون در کشورهای شرقی، جنبش زنان را همیشه با چماق تکفیر و بی‌دینی می‌کوبیدند، شاید ریاست کنگره بدین ترتیب می‌خواست فشارها را کمتر کند.
در جایی حتی نورحماده رئیس کنگره که نفوذ زیادی هم داشت به توجیه «نابرابری زن و مرد در ارث» و «برابر بودن شهادت 4 زن با 2 مرد» پرداخت. در مورد اول می‌گفت که اولا مرد بخاطر مسئولیت مالی خانواده حق دارد که سهم بیشتری از ارث ببرد ودوم اینکه ممکن است زنان در صورت بی‌نیازی ِ مالی از ازدواج امتناع کنند. در مورد حق نابرابر زن و مرد در موضوع شهادت می‌گفت که این نابرابری شرعی درست است بخاطر اینکه زنان دارای "رقت قلب و نزاکت بیشتری" هستند.

به اینجا که رسیده‌ام می‌خواهم موضوع کلی‌تری را مطرح کنم که شاید تا حدود زیادی در برداشت‌های امروز ما هم جاری باشد. از صحبت‌های نورحماده رئیس این کنگره که شخصیتی شناخته شده و با نفوذ هم بود این طور بر می‌آید که شاید برای کم کردن فشارها و تکفیر تلاش می‌کرد نشان دهد که خواسته‌های زنان چیز جدیدی نیست و همه‌ی اینها در آموزش‌ها و کتاب‌های دینی آمده است و هر آنچه هم که زنان غربی در جستجوی آن بوده‌اند -منهای آنچه او ظواهر تلقی می‌کرد مثل بی‌حجابی- همه و حتی بهتر از آن و کامل‌تر از آن در مفاهیم دینی اسلام آمده است. بدین ترتیب برداشت‌ها و مفاهیم جدیدی که در جوامعی با ساختار به کلی متفاوت از گذشته، از حق آزادی و برابری زنان در کشورهای غربی پدید آمده بود،‌ به نوعی به مفاهیم سنتی و البته دیرآشنا در جوامع ما تقلیل داده می‌شد. آنجا که این مفاهیم می‌توانستند به ظاهر مشابهی در جوامع سنتی پیدا کنند، با همان مفهوم سنتی یکی فرض می‌کردند. مانند حق زن برای ورود به فعالیت اجتماعی و بازار کار با حضور خدیجه در بازار عکاز یکی پنداشته می‌شد. در آنجا هم که امکان چنین مشابه قرار دادنی نبود برای کم کردن فشارهای بیرونی، بر همان مدار سنت می‌ماندند.
یک موضوع این است که اگر این کار را نمی‌کردند پس امکان همان فعالیت‌ها را هم از دست می‌دادند. اما توجه من به این است که صرف نظر از دلایل و عوامل، بهر حال این تقلیل مفاهیم اثرات مخرب خودش را گذاشته است. به این معنی که معلوم نیست از مفاهیم آزادی، حق، برابری حقوق چه برداشتی داریم. مثلا حق کار کردن زن را در بیرون از خانه به رسمیت می‌شناسیم ولی از طرف دیگر بر طبق برداشت سنتی، هنوز "وظیفه‌ی اصلی و اساسی" زن را همان پرورش کودک و اداره‌ی خانه و فراهم آوردن اسباب راحتی مرد می‌دانیم. بحث بر سر تداوم این درهم‌اندیشی‌هاست.

اما کنگره دستآوردهای بسیار مثبتی هم داشت. از جمله‌ی آنها یکی بحث بالا بردن سن ازدواج دختران بود که البته به سن خاصی در مرام‌نامه اشاره نشده بود ولی گویا بحث‌ها روی 16 سال بوده است. یکی دیگر از موضوعات حقوق مدنی، بحث الزامی کردن گواهی سلامت جسمی مرد و زن پیش از ازدواج بود که عملا به نفع سلامتی دختران بود.
در مورد حقوق کار،‌ با اینکه تاکید شده بود کار زنان نباید به "وظایف خانگی" آنها لطمه بزند اما شرط مزد ِ برابر در مقابل شغل و کار ِ برابر، مورد بحث و اتفاق نظر زنان بود.

مهمانان کنگره از مدارس و کودکستان‌های تازه تاسیس در ایران بازدید داشتند که معمولا پس از بحث‌های کنگره انجام می‌شد. جلسه‌های اصلی کنگره 4 جلسه بود و در شب یکشنبه 6 آذر هم واریته و جشنی برای زنان در سالن گراند هتل ترتیب دادند که شامل رقص و آواز و اکروباتیک زنان ایرانی بود. متن آگهی را جالب است با هم بخوانیم که من عین متن را می‌نویسم:
"محترمه کنگره نسوان شرق
تجسم ترقیات نسوان ایرانی
در نمایش با شکوه کاروان عمر در سالون گراند هتل
واریته
یکشنبه (6 آذر) شروع ساعت 7 و نیم اختتام ساعت 10 و نیم بعد از ظهر
ساز - آواز - رقص‌های جالب توجه - تابلو موزیکال - کمدی مخصوصا عملیات آکروباتیک خواتین ایرانی
برای اولین دفعه
باشتراک روح‌انگیز خانم و رضا قلی میرزا ظلّی و 30 نفر از بهترین آرتیست‌های پایتخت
کلوب آرتیست‌های سینما"

بخش اول این نوشته
بخش دوم این نوشته