دوستان این مطلب دنباله‌ی مطلب قبلی است.
زنان فعال در جنبش زنان در دوران مشروطه و دوران پهلوی معمولا در خانواده‌های طبقات مرفه اجتماع رشد کرده بودند. سخنرانی‌های رئیس کنگره هم که اهل سوریه بود نشان می‌دهد که در کشورهای دیگر منطقه هم وضع جدا از این نبوده است. بطور کلی موضوع جنبش‌ زنان بعنوان یک جنبش تجددخواه و مدرن، بر خلاف جوامع صنعتی غربی، از درون جامعه نجوشیده بود بلکه بیشتر حاصل تماس روشنفکران با جوامع "فرنگ" و اطلاع از پیشرفت‌هایی بود که در آن جوامع پدید شده بود. در کشورهای غربی، زنان بسیار پیشتر از شکل‌گیری جنبش‌های روشنفکری در فعالیت‌های اجتماعی و تولیدی شرکت داشتند. رشد سرمایه‌داری صنعتی خواه ناخواه زنان بسیاری را به عرصه‌ی تولید وارد کرده بود و چرخ کارخانه‌های بزرگ نساجی و کارگاه‌های تولیدی زیادی با نیروی کار زنان می‌گشت.

بازتاب این تعلق طبقاتی زنان منطقه‌ی ما را به اقشار مرفه‌تر اجتماعی، می‌توان به خوبی در سخنرانی‌ها و تاکیدات آنها و مواد مرام‌نامه‌ی کنگره‌ی بین‌المللی زنان دید. تاکید زیاد روی اخلاق خانوادگی و اجتماعی و ضرورت صرفه‌جویی و بدنبال مُد نرفتن ِ زنان از این جمله است. در چند سخنرانی روی پرهیز از مشروبات الکلی و قمار تاکید می‌شود و بخصوص اینکه زنان هم به مصرف آن گرایش پیدا کرده‌اند که معلوم است در طبقات مرفه شیوع داشته است.

همانطور که در یادداشت قبلی نوشتم، موضوع وارد شدن زنان به فعالیت‌های اجتماعی و بخصوص اشتغال در بازار کار، بصورت پراکنده و با چندین شرط و "اگر" مطرح می‌شود. حتی در یکی از سخنرانی‌ها فعالیت‌های شغلی زنان در غرب بعنوان بیچارگی زنان ِ غربی تلقی شده است که مجبورند به انجام "کارهای مردانه" در اجتماع بپردازند.
فقط در سخنرانی «ایران ارانی» است که روی ضرورت اشتغال زنان و عدم وابستگی اقتصادی زنان تاکید می‌شود. ایران ارانی می‌گوید:
"...اولین قدم ترقی و اساس بهبودی جامعه تهیه شغل و کار برای طبقه نسوان است ... از روزی که زن در تولید مواد لازم زندگی شرکت کرده یعنی در یک قسمت از کارها جامعه را محتاج خود نموده است ترقی کرده،‌ خود را از اسارت مرد خلاص نموده است." در میان زنان ایرانی که سخنرانی کرده‌اند، به نظر می‌رسد که ایران ارانی کسی بوده که درک روشنی از جنبش اجتماعی ِ مستفلی به نام جنبش زنان داشته است.
در سخنرانی‌های زنان ِ کشورهای دیگر،‌ سخنان نماینده‌ی ژاپن است که به خاطر هدفمند بودن و ساختار روشن، از دیگر سخنرانی‌ها متمایز است. این نشان می‌دهد که مثلا جنبش زنان ژاپن بسیار بیشتر از جنبش زنان در کشورهای عربی یا ایران با برنامه و اهداف مشخص بوده است. در کشورهایی مثل ما اولا چنین جنبشی نوپا بوده و از طرف دیگر ضرورتا دنباله‌ی برنامه‌ها و فعالیت‌های گذشته نبوده است. که البته این دنباله‌دار نبودن و گسست‌هایی که پیش می‌آمده در بسیاری موارد از بیرون ِ جنبش زنان به آنان تحمیل می‌شده است. مثلا در مورد آموزش و مدارس دختران، فشاری که از بیرون از طرف جامعه‌ی سنتی و روحانیون و حتی دولت (مثلا به رسمیت نشناختن این مدارس)‌ وارد می‌آمده آنقدر قوی بوده که موضوع تحصیل دختران تا سال‌ها از دغدغه‌های اصلی جنبش زنان و روشنفکران بوده است.

یکی از موارد جالب مرام‌نامه‌ی کنگره و بخصوص پیشنهاد مشخص مهرتاج رخشان، درباره‌ی اقداماتی است که دولت باید برای حمایت از زنان روسپی انجام بدهد. در مرام‌نامه‌ی کنگره، ماده‌ی 17 درباره‌ی ضرورت لغو فحشا و بردگی است. در سخنرانی‌ها در یک جا به این اشاره می‌شود که باید از فحشای مخفی جلوگیری و فحشای علنی را در نقاط معلوم (مانند محله شهرنو در تهران)‌ محدود کرد.
مهرتاج رخشان که خودش از اولین موسسین مدارس برای دختران بوده پیشنهاد می‌کند که دولت برای زنان خودفروش خانه‌هایی به نام «خانه امید» تاسیس کند و در این خانه‌ها زنان پس از آموزش، به کار تولیدی مشغول شوند. برای نمونه دولت می‌تواند دوختن لباس‌های سربازان وظیفه را به این خانه‌ها محول کند و در ازای آن به زنان مزد پرداخت کند که هم مزد کافی باشد و هم مقطعی و کوتاه‌مدت نباشد. که البته این طرح هیچوقت عملی نشد. یادم باشد که در مورد این خانم رخشان و سرنوشت او هم بنویسم.

در پست بعدی به مواصع کنگره و سخنرانی‌های زنان درباره‌ی حقوق مدنی و ازدواج و طلاق اشاره خواهم کرد.