امشب قصد نوشتن نداشتم اما با خواندن مقاله‌ی فریبا داودی مهاجر در سایت گویا، "صدا و سيما و هويت زنانه"، به فکر افتادم که مطلبم را درباره‌ی مقاله‌ی ترجمه شده‌ی "زنان و کار جمهوری اسلامی" با اشاره‌ به چند مطلب مختلف، بیاورم.
مقاله‌ی فریبا مهاجر درباره‌ی تصویری‌ست که از زنان در پربیننده‌ترین رسانه‌ها یعنی رادیو و تلویزیون داخلی ارائه می‌شود. و بویژه ایده‌‌ی "ارزش" کار خانه‌داری، بعنوان وظیفه‌ی اولیه‌ی یک زن مسلمان را به نقد می‌کشد. من حدود 4-3 ماه پیش یادداشتی داشتم درباره‌ی تصویری که از زنان در رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و بخصوص در آگهی‌های تجارتی ارائه می‌دهند. در همین رابطه بحثی درگرفت که در یادداشت دیگری درباره‌ی ضرورت حضورفعال زنان در عرصه‌های اجتماعی و مهم‌ترین آن یعنی داشتن شغل و شرکت در روابط اجتماعی نوشتم. دوستانی که لطف می‌کنند و به اینجا سر می‌زنند حتما این‌ها را خوانده‌اند.
در جای دیگری در نشریه‌ی زنستان مطلبی را درباره‌ی تجربه‌ی زنان مصری در بررسی کلی رسانه‌های عربی در ارائه‌ی نقش زن گذاشتم. تجربه‌ای که به خوبی می‌تواند الگویی برای کار در ایران مثلا برای دانشجویان رشته‌ی ارتباطات یا مطالعات زنان باشد. چرا مثلا بعنوان یک پروژه‌ی لیسانس یا فوق لیسانس طرح نشود؟ (امیدوارم کار به ستاره‌دار شدن نکشد!) نوشته‌ی فریبا مهاجر نشان می‌دهد که مطلب برای کار کردن روی این موضوع هم زیاد است و هم مهم. مسلما نتایج این بررسی فقط روی کاغذ و در محدوده‌ی دانشگاه نمی‌ماند. جنبش فعال زنان می‌تواند روی آن نتایج کار کند و موضوع را در سطح وسیع مطرح کند.

و اما درباره‌ی ترجمه‌ی مقاله‌ی فاطمه اتحاد مقدم به نام "زنان و کار در جمهوری اسلامی ایران" که این هم بدون ارتباط با مقاله‌ی فریبا مهاجر نیست. مقاله‌ی دکتر اتحاد مقدم پیش از هر چیز مقدار زیادی آمار دست اول و با ارزش درباره‌ی وضعیت کار زنان در ایران چه پیش از انقلاب و بخصوص پس از انقلاب دارد. ویژگی دیگر این مقاله بررسی وضعیت کار زنان به صورت روندی‌ست پویا و تغییریابنده که چگونگی این تغییرات را از سال‌های 40 و 50 خورشیدی پی می‌گیرد. با ارائه‌ی آمار نشان می‌دهد که وضعیت کار و اشتغال زنان با و جود همه‌ی محدودیت‌ها، یک کاسه نبوده و خود این موضوع از سال‌های 60 تا حالا دچار تغییراتی بوده است که نمی‌توان آنها را در نظر نگرفت. تغییراتی که بعضا نتیجه‌ی ضرورت‌های اجتماعی و بعضا حاصل جنبش و فعالیت خود زنان بوده است. نمونه‌ها را در خود مقاله ببینید.
درباره‌ی کار زنان در خانه به تغییرات حقوقی اشاره می‌کند و تفسیرهایی را که روحانیون حاکم برای جبران ِ مالی ِ کار زنان در خانه دارند.

نکته اینجاست که چنین جبران مالی اگر برای تثبیت این شکل کار، یعنی خانه‌داری، برای زنان باشد بتدریج مایه‌ی ضعیف شدن موقعیت زنان در جامعه می‌شود و زنان را از اجتماع "قانونا" بیرون می‌کشد. از طرف دیگر کار ِ خانگی زنان در جامعه بعنوان یک واقعیت وجود دارد. به نظر من دادن ترتیبات حقوقی برای جبران مالی این کار از طرف شوهر، اگر برای چند درصد اندک طبقات مرفه قابل اجرا باشد، برای بسیاری از خانواده‌ها چه بسا انگیزه‌ای برای کار زنان در بیرون و کمک به اقتصاد خانواده باشد. یعنی آن الگوی قدیمی که "مرد بیرون از خانه کار می‌کند و وظیفه‌ی زن هم پخت و پز و رسیدگی به امور خانه و بچه‌داری است و به این ترتیب اینها با هم برابر می‌شوند و هر کس گویا کار خودش را بعهده گرفته" از اعتبار می‌افتد. به هر حال فقط با موعظه نمی‌توان زنان را در عرصه‌ی اجتماع فعال کرد. با گذراندن قانون می‌توان برای کار زنان در بیرون از خانه انگیزه و مشوق ایجاد کرد. بخصوص که قانونی در کشور ما وجود دارد که طبق آن، کار زنان بیرون از خانه وابسته به اجازه‌ی شوهر است. از یک طرف باید برای لغو قانون ِ اجازه‌ی شوهر تلاش کرد و از طرف دیگر باید کار خانگی را از حالت "وظیفه‌ی طبیعی" زن بیرون آورد و جبران مالی برای آن قائل شد. به این ترتیب می‌توان قدمی برای شرکت هر چه بیشتر زنان در عرصه‌ی کار اجتماعی برداشت. قدمی که به هر حال باید در جامعه‌ای مانند ایران و با همه‌ی محدودیت‌های قانونی و فرهنگی برداشت.

به هر حال امیدوارم فرصت کنید هم مقاله‌ی فریبا داودی مهاجر و هم فاطمه اتحاد مقدم را بخوانید. هر دو درباره‌ی موضوع‌های مهمی از زندگی اجتماعی همه‌ی ما هستند.