امشب که تصادفی «کتاب مرتضی کیوان» نوشته ی زنده یاد شاهرخ مسکوب را ورقی می زدم به بخشی از نوشته ی او رسیدم که درباره ی حضور یکی از دوستان قدیمش در دادگاهی پس از کودتای 28 مرداد نوشته بود. یادگونه ای پس از دیدن عکسی در نمایشگاهی. اما آنچه مسکوب نوشته گویی در همه جا و در همه وقت برای ما وجود داشته است. با خواندن این تکه ی کوتاه به یاد الهام افروتن روزنامه نگار جوان 21 ساله افتادم که خبر از "خودکشی" او می دهند و می گویند در این یا آن زندان (فرقی هم می کند؟) در کما است. جرم او: انتشار مطلبی که به ذائقه ی آقایان خوش نیامده؟ آنهم با سهل انگاری آشکار این روزنامه نگار که جوانی او مایه ی تجربه ی اندکش است که نگذارد مانند همکاران با تجربه اش تک تک کلمات را وبیشتر از آن ذره ذره ی اندیشه را بارها وارسی کنند تا مبادا خَشی در ذهن بدگمان مقدس پنداری در جایی بیاندازد. شاید هم تصویه حسابهای حقیر شخصی مقامات با سردبیر است که گریبان کسی را گرفته که نه آقایی و نه آقازاده ای پیدا می شود تا شفاعتش را بکند. هرچه هست، داستان بی پناهی ست.
گفتم این تکه از نوشته ی مسکوب را در اینجا بیاورم:
"همان صورت آرام و نگاه صبور، همان سکوتی که گویی همزادش بود و کمتر تنهایش می گذاشت، ایستاده و به جلو خم شده. گویا در دادگاه است. آیا به قاضیان آن دادگاه بلخ چه می گفت. چطور ممکن بود راهی به مغز یا دلشان پیدا کرد. آیا میان حاکم و محکوم، میان این متهمان و آن داوران که سرنوشت یکی و راءی دیگری مقدر است، برقراری هیچ رابطه ای ممکن است. یا فقط تشربفات و مراسم ارتباط می تواند آنها را در برابر هم قرار بدهد.
ساخت و سازمان اجتماع چه جوری است، خصلت نهادهای آن چیست که رابطه تا این حد غیر ممکن می شود. گذشته از عوامل شناخته و پیدا، سرچشمه های پنهان این غرابت و بیگانگی شدید آدم ها از یکدیگر در چیست که اینطور مدام و پایدار گرم کار است؟ شفا بلند شده است تا حرف بزند. ولی می داند که مخاطب او عدم، تهی و برهوت است، آمده است که نشنود، برای نشنیدن حضور یافته است. از نگاه، از صورت متحیر و جاخورده ی شفا پیداست. انگار در برابر «هیچ» قرار گرفته و از هیچی ِ روبه رو معصومانه جا خورده است. نه تنها «دادرسان»، در آن زمان مردم هم صدای او را نمی شنیدند...."