در پست قبلی وعده داده بودم که باید درباره ی ریشه سومری داستان نوح بنویسم. دوستانی که شاید با تمدن سومر که سرآغاز تمدن بشری ست کمتر آشنا هستند می توانند قسمت آخر این مقاله ی مرا در سایت زنان ایران بخوانند. آن قسمت، ترجمه ی نوشته ی ساموئل کرامر سومرشناس برجسته ( 1990-1897) درباره تاریخ سومر است. موضوع داستان نوح را در این یادداشت که حالا می خوانید از کتاب دیگر کرامر به نام «تاریخ از سومر آغاز می شود*» فصل بیستم می آورم. یادآوری می کنم که کتابهای کرامر در مورد سومر جزو مراجع معتبر دانشگاهی است.

در اینکه داستان نوح و کشتی او در تورات ریشه در افسانه های بین النهرین دارد برای دانشمندان جای تردیدی وجود نداشت. با خواندن لوح یازدهم حماسه گیلگمش ریشه ی بابِلی آن کشف شد. در سال 1914 کتیبه ای سومری در شهر نیپّور بدست آمد و آرنو پوئبل با انتشار قسمتی از متن آن نشان داد که ریشه ی داستان نوح باز هم دورتر است و از افسانه های سومری سرچشمه گرفته است (حدود 7000 سال پیش). این کتیبه که فقط یک کپی از آن پیدا شده جا بجا دارای شکستگی و خوردگی است اما با خواندن همان متنی که در دسترس است، محتوای داستان آشکار می شود.

در ابتدای کتیبه داستان آفرینش انسان و پادشاهی سومر و پنج شهر بر اساس کیهان شناسی سومری آمده است. آنچه در کتیبه در مورد این آفرینش آمده در کتاب کرامر منتشر شده که بخاطر طولانی نشدن مطلب از آنها می گذریم.
پس از توصیف داستان آفرینش، 37 خط دچار شکستگی است. این 37 خط باید شامل تصمیم خدایان باشد برای فرستادن سیل بزرگ و نابودی نسل انسان از روی زمین. وقتی که متن به جای سالم آن می رسد، نوشته از مردی با ایمان و خداترس به نام زیوسودرا (Ziusudra) می گوید که با خدایان ارتباط مقدس گونه ای دارد و با آنها حرف می زند. محل ارتباط زیوسودرا با خدایان سومری در پای دیواری است و در آنجاست که خدایان به او می گویند که تصمیم به فرستادن سیل گرفته اند و می خواهند نسل بشر را از روی زمین براندازند.
من در اینجا ترجمه ی خودم را از متن انگلیسی می آورم که مسلما از حالت هنری خالی است و تنها برای روشن شدن داستان است. محل نقطه چین ها هم در خود متن کرامر است. یاد آوری می کنم که تمامی اسامی بجز زیوسودرا، نام خدایان سومری است. بزرگترین این خدایان آن و اِنلیل هستند:

سیل...
...
و بدینسان رفتار شد...
سپس نینتو مانند یک ... گریست،
ایننای مقدس برای مردم خود سوگواری کرد،
اِنکی با خودش به مشورت نشست،
آن، اِنلیل، اِنکی و نینهورساگ
خدایان آسمان و زمین نام آن و اِنلیل را فریاد کردند.
سپس زیوسودرا، پادشاه، پاشیبوی ...
... بزرگی بساخت.
با تواضع، مطیع، با احترام او ...
هر روز و بطور ثابت.
با تمام رویاهایش، او ...
با آوردن نام آسمان و زمین او ...
... خدایان یک دیوار ...
زیوسودرا ایستاده بود و گوش سپرده بود.
"نزدیک دیوار در سمت چپ بایست.
نزدیک دیوار من حرفی با تو خواهم گفت، حرف مرا بگوش بگیر.
به دستورات من گوش کن:
توسط ... سیلی تمام زمین های کشت شده را خواهد شست...
برای نابود کردن نسل آدمیان.
این تصمیم است، حرف مجمع خدایان."

متن که در اینجا دچار شکستگی است باید شامل دستوراتی درباره ساختن کشتی باشد تا زیوسودرا با سوار شدن در آن از سیل در امان بماند. وقتی که متن دوباره قابل خواندن می شود بیان می کند که طوفان وسیل هفت روز و هفت شب سطح زمین را پوشانده بوده است. سپس اوتو خدای خورشید دوباره ظاهر می شود و بر زمین نور می تاباند. زیوسودرا از کشتی خارج می شود و به پای خدای خورشید قربانی می کند. قربانی هم طبیعتا حیواناتی هستند که زیوسودرا با خود به کشتی برده بوده است. ترجمه اصل متن را در زیر می آورم:

همه ی بادهای طوفانزا، بی نهایت قدرتمند، مثل یک تن واحد هجوم آوردند،
در همان زمان سیل تمام زمین های زیر کشت را شست.
پس از هفت روز و هفت شب،
سیل تمام زمین را شست.
و کشتی عظیم با بادهای طوفانزا بر آبهای بلند و بزرگ حرکت می کرد.
اوتو پیش آمد، نور بر آسمان و زمین پاشید.
زیوسودرا پنجره ای را در کشتی عظیم گشود،
اوتوی قهرمان اشعه های نور را به درون کشتی بزرگ فرستاد.
زیوسودرا، پادشاه، پیش پای اوتو بر خاک افتاد،
پادشاه گاو نری را کشت، گوسفندی را ذبح کرد.

و آنجا که پس از شکستگی هایی، متن دوباره خواندنی می شود زیوسودرا به حضور خدایان بزرگ آن و اِنلیل می رود و در پیش پای آنان به خاک می افتد و پس از آن مقام تقدس به او اعطا می کنند. قسمت آخر سرنوشت این نوح سومری در شکستگی های متن کتیبه شاید برای همیشه گم شده است.
با خواندن متن کتیبه آشکار است که ریشه ی این داستان تورات نه به افسانه های بابلی بلکه حتی چند هزار سال زودتر به افسانه های سومری می رسد و از آنجا الهام بخش نویسندگان کتاب ها می شود.

* History Begins At Sumer