در یادداشت قبلی نوشتم که "نقش پایه ای و عمیق «زن» در سیر تکاملی انسان - حتی با نگاهی کوتاه - آشکار است. مسئله از موضوع زایش و مادر بودن بسیار پیچیده تر است." و مثال هایی را هم بدست دادم. نکته اینجاست که شرکت فعال زنان در فعالیت های کلیدی اجتماعی خواه ناخواه آنها را دارای نقش برتر و یا مساوی با مردان می کرده است. یکی از نمونه های دیگر حفظ و نگهداری آتش محل سکونت بوده است، وقتی که مردان به شکار طولانی مدت می رفته اند.
گوردون چایلد به انواع فعالیت های اجتماعی اشاره می کند، مانند ساخت و نگهداری انبارهای غذا، خرمن کوبی و آسیا کردن غلات، درست کردن نان و شراب، سفالگری و نخ ریسی. او همچنین بیان می کند که انسان بتدریج با قوانین ابتدایی شیمی (شرابسازی و سفالگری)، فیزیک و مکانیک (رشتن و نخ تابی و نساجی) آشنا شد و نتیجه می گیرد: "از روی مدارک مربوط به علم آثار مادی بشر (اتنوگرافی) می توان حدس زد که این اختراعات کار زنان بود."

بجز فعالیت های اجتماعی، نفس زایش زندگی و نقش مادر و محبت هم در شکل گیری نقش اجتماعی زن نقش اساسی بازی کرده اند. تا جایی که اولین خدایانی که در ذهن و روان بشر شکل گرفته اند "خدا-بانو" ها بوده اند. و این خدا-بانوها که در روان انسان آنروز وجود داشته اند با وجودن نبودن خط و نوشتار حتی در شکل ابتدایی، در در پیکره های کوچک یا نقاشی های غارها جلوه کرده اند.
درباره ی پیکره ها که قدیمی ترند امشب یادداشت کوتاهی می نویسم . موضوع نقاشی ها را در پست بعدی پی می گیرم.

پیکره های سنگی ساخت دست بشر اولین نشانه های بیان آنچه که در روان هنرمند می گذشته است هستند. عمر قدیمی نرین آنها به حدود سی هزار سال پیش می رسد و در مناطق مختلفی از اروپا تا ایران پراکنده اند. آنچه در میان همه ی آنها مشترک است، زنانه بودن آنهاست و اینکه اندامها و اعضای زایشی و باروری در آنها بسیار بزرگتر از دیگر اعضای بدن ساخته شده است. شاید برای اینکه دیگر اعضا در همه ی انسانها از زن و مرد مشترک هستند. به بیان دیگر قصد هنرمند همان بیان زنانه بودن آن پیکره هاست.
پیکره ها دارای چهره ی انسانی نیستند چون اصولا هویت شخصی ندارند. اندازه ی آنها بسیار کوچک است به گونه ای که بسیاری از آنها در کف دست جا می گیرند و می توان گفت این برای همراه داشتن بوده است. نوعی موجود مفدس مادر-خدا و یا ایزد-بانو که باید به همراه داشت.
تعداد زیادی از پیکره ها بدون دست و پا هستند و تنه ای فربه دارند. که این نشانه ی ثبات و آرامش و سنگینی و سکون وجود آن مادر مقدس همگانی ست.
نکته ی دیگر اینکه در مقابل 55 پیکره ی زنانه فقط 5 پیکره ی مردانه پیدا شده است که نشان می دهد "مادرکبیر مقدس" یک پدیده ی غالب بوده است.

به پیکره ها نام مشترک ونوس داده اند و بنا بر محلی که پیدا شده اند نام آن محل در ادامه ی ونوس می آید. مثلا ونوس ویلندورف (ناحیه ای در اتریش) و یا ونوس سراب (که در منطقه ی سراب ایران پیدا شده است). ونوس لیندورف قدیمی ترین پیکره است و متعلق به حدود بیست و پنج هزارسال پیش.

همانطور که می بینیم ونوس ویلندورف چهره ی انسانی ندارد و آنچه در او برتر جلوه داده شده اندام هایی ست که نشانه ی باروری و زایش است. این ویژگی ها درباره ی ونوس سراب (تصویر پایین) هم صدق می کند.

طبق تحقیق شهلا لاهیجی "در شکل کلی شاید بتوان گفت پیکره های بی صورت از «مادر کبیر» (ونوسها) نشانه های خدابانوانی هستند که به عنوان خدای بارداری و حمل بچه به سراسر دنیا نظر داشته اند وبه صورت یک نشان آیینی نه تنها برای زنان، بلکه برای زن و مرد به طور مشترک، تمام «نقش نخستین» از باروری، ساختن سرپناه، محافظت و یک شخصیت خوراک دهنده ی اولیه را القا می کنند."

واقعیت اینست که نقش کلیدی زن در زندگی اجتماعی یکی از مهمترین عوامل چنین جایگاهی در تفکر انسان اولیه بوده است. در غیر اینصورت موجودی ضعیف و ذلیل و وابسته و ناتوان هرگز نمی توانسته است تکیه گاهی برای انسان باشد. کما اینکه هزاران سال بعد که مرد نقش غالب را پیدا کرد، اکثریت مطلق خدایان اساطیری که زن بودند چهره ی مردانه و پهلوانان مرد بخودشان گرفتند و این نقش غالب تقدس مردانه حفظ شده است. به عبارت دیگر آنچه که در نهایت تقدس هم در ذهن آدمی وجود دارد، در طول تاریخ شکلی دیگرگونه گرفته است و از زندگی اجتماعی و تکامل طبیعی و اجتماعی جدا نبوده است. ناگفته پیداست که تکامل را به معنای پیچیده شدن ساختار و عملکرد تعریف می کنم و نه ارزش گذاری های اخلاقی "خوب وبد".