در اول ماه مه 1886 کارگران شیکاگو برای 8 ساعت کار روزانه تظاهرات گسترده ای کردند که توسط پلیس سرکوب شد. روز اول ماه مه بعنوان روز جهانی کارگر اعلام شد و بصورت سمبلی برای مبارزات کارگران برای دستیابی به حقوقشان در آمد.
در کشورهای پیشرفته ی سرمایه داری به دلیل مبارزه اتحادیه های نیرومند کارگری و فعالیت آزاد احزاب چپ و سوسیالیست، تعطیلی و مراسم روز اول ماه مه بصورت قانون در آمده است و هر سال تظاهرات و مراسم بزرگی بر پا می شود که حالت جشن و شادی اتحاد و مبارزه ی مشترک دارد.
در کشورهایی مثل کشور ما، برگزاری علنی و آزادانه روز اول ماه مه تابعی از میزان فشار حکومتهای دیکتاتوری بوده است. بلافاصله پس از انقلاب بهمن 57 زیر فشار افکار عمومی حکومت مجبور به پذیرش یا اگر درست تر گفته باشم تحمل برگزاری روز کارگر شد. هر چند که کشته شدن مرتضی مطهری و اعلام روز معلم بهانه ای شد برای کمرنگ کردن روز کارگر در رسانه های عمومی.
من فکر می کنم در کشورهایی مثل کشور ما روز اول ماه مه پیش از هر چیز سمبل مبارزات همه ی مردم محرومی است که برای دستیابی به عدالت اجتماعی تلاش می کنند. باز هم به نظر من بدون تردید در صف تظاهرات و در مراسم اول ماه مه در کنار کارگران، کارمندان و معلمان و کارکنان زحمتکش بخش خدمات مثل پرستاران جای دارند. اول ماه مه روز همه ی مردمی است که بوسیله ی مافیای اقتصادی بهره کشی می شوند.

آن زمانی که کارگران شیکاگو دست به تظاهرات زدند جامعه ی ما هنوز از شکل سنتی بدر نیامده بود. بسیاری از ایرانیان مهاجر بصورت کارگر غیر حرفه ای در سرزمینهای آسیایی روسیه بخصوص آذربایجان و باکو و قفقاز کار می کردند که به گواهی کسانی مثل زین العابدین مراغه ای در وضعیت وحشتناک فقر و بدبختی زندگی می کردند.
با وارد شدن و افزایش کارخانه ها، کارگران ماهر و بخصوص کارگران چاپخانه ها اولین اتحادیه های کارگری را در سال 1290 یا 1910 میلادی در تهران تشکیل دادند.
در سال 1300 شمسی شورای مرکزی اتحادیه های کارگری از 9 اتحادیه ی کوچکتر تشکیل شد. این اتحادیه ها عبارت بودند از " کارکنان چاپخانه ها، داروسازها، کفاش ها، حمامی ها (دلاکها - پویا)، نانوایی ها، کارگران ساختمان، کارگران شهرداری، خیاط ها و کارگران بافنده" *. همین اتحادیه سه سال بعد توانست مراسم روز اول ماه مه را برگزار کند که در تهران 2000 نفر در آن مراسم شرکت کردند.
اما قدیمی ترین مراسم روز اول ماه مه که به آن برخورد کردم، در خاطرات اردشیر آوانسیان آمده است که از برگزاری با شکوه این مراسم توسط کارگران ماهیگیر بندر انزلی در سال 1922 یاد می کند که به سال شمسی می شود 1302.
امیدوارم بتوانم فردا که روز اول ماه مه است خاطره ای از اردشیر آوانسیان مربوط برگزاری روز اول ماه در سال 1928 یا 1307 در اوج قدرت رضا شاه بنویسم.

* مقالاتی در جامعه شناسی ایران - یرواند آبراهامیان، ص 219 .