آمد نوبهار
طی شد هجر یار
مطرب نی بزن
ساقی می بیار ...
زیبایی و ماندگاری تصنیف ها و ترانه های کسانی مثل مرضیه، دلکش و الهه و هایده بجز صدای دلنشین آنها و موسیقی قوی و ریشه دار، بخاطر شعرهای زیبای آنها هم هست. بی جهت نیست که همچو منی، هم باید در 12 سالگی از زیبایی این ترانه ها لذت برده باشیم که از رادیوی قدیمی خانه پخش می شد و هم امروز که این ترانه ها را با صدای خش دار از روی سی دی می شنویم. فکر نمی کنم اگر شعرهای زیبای نواب صفا نبود، این ترانه ها ماندگار می شد.
اما خود نواب صفا این پیرمرد 81 ساله رفت. هفته ی پیش خاموش شد. یادش گرامی باشد.
ترانه ی زیبای دلکش را با شعر شادروان نواب صفا برای شنیدن در اینجا می گذارم.

اما این چند روزه که در اینجا چیزی نوشته نشد فرصتی شد که کتاب «یا مرگ یا تجدد» نوشته ی محقق تیزبین ماشاالله آجودانی را بخوانم. این کتاب در واقع بخش دوم تحقیق آقای آجودانی است که بخش اول آن به نام «مشروطه ایرانی» منتشر شد. یادم هست که در همین وبلاگ درباره ی آن نوشته بودم. آقای آجودانی در این کتاب به منظومه ی میرزا آقاخان کرمانی اشاره کرده است و اینکه از اولین یا اولین شعری است که در آن مستقیما به حقوق بشر اشاره شده است. به یادمان باشد که میرزا آقاخان این شعر را در زمان ناصرالدین شاه سروده است.
عبارت "حقوق بشر" هم تصادفی نیست، چون میرزا آقاخان با ایده ها و آثار متفکران و دانشمندان غربی از کانت و دکارت و ولتر و منتسکیو گرفته تا سیسموندی و هگل و مارکس و داروین بخوبی آشنا بود و مفاهیم حقوق بشر را همانطور از جنبه ی انسانگرایانه و عقلانی می فهمید و بر خلاف کسانی دیگر مدام در صدد این نبود که تلاش کند یا مشابه این ایده ها را در کتاب های دینی پیدا کند و یا اصلا یکسره ادعا کند که غربیان ایده ی حقوق بشر را از تفکرات دینی در شرق الهام گرفته اند! البته بیشتر آن کسان هم حقیقت را می دانستند اما در هر قدم فکر می کردند که برای پیشبرد حرفهایشان سعی کنند نمونه ی دینی و مقدس هم برای مفاهیم جدید ارائه کنند. در عمل کار به در هم ریختگی مفاهیم و خواستها کشیده شده است. با پوسته ی مفاهیم آشنا شده ایم اما با ریشه و هسته مرکزی که "خردورزی" و "انسان مرکزی" باشد بیگانه ایم.
اما چند بیتی هم از منظومه ی شادروان میرزا آقاخان به نقل از «تاریخ بیداری ایرانیان»:
کنون ای مرا ملت هوشمند
چرائید در چاه غفلت نژند

برآئید و بینید کار شگفت
به آسان توانید گیتی گرفت

ولی تا شناسید از خیر و شر
ببایست خواندن حقوق بشر

که تا خود بدانید ز آئین و راه
بد و نیک گیتی نباشد ز شاه

اگر آگهیتان رسد کم و بیش
ببینید هر چیز در دست خویش

همه نیک بختی و بیچارگی
به دست شما هست یکبارگی *
...

* تاریخ بیداری ایرانیان. ص. 228