مصاحبه چند قسمتی دانشجوی تهرانی را با مردم کوچه و بازار در ستون کناری قرار داده ام که به صورت منوی پنجره ای است.

نوشته های وبلاگ نویسان جوان را که یکی پس از دیگری دستگیر می کنند می خواندم، به فکر نوشتن این چند خط افتادم و دور استبدادی که ما درآن گرفتاریم:
اسپینوزا فیلسوف هلندی قرن هفدهم تحت تاثیر دستآوردهای علوم طبیعی و بخصوص فلسفه ی عقل گرای دکارت قرار داشت. او عقاید دین های سامی را که سیاست و علوم اجتماعی را با کتابها و روایت های دینی می سنجند و زندگی پویا و دینامیک اجتماعی را با متنها و مفهوم های ثابت دینی محدود می کنند، به کناری گذاشت و از در مخالفت با روحانیون متعصب یهودی در آمد. در این سالها او بیشتر از 24 سال نداشت. یکی از اصول اولیه و مهم دین های سامی مفهوم "خداوند-قانونگذار" است. و همه چیز رنگ الهی و قانون خدایی می گیرد و خرد انسان در تعیین سرنوشت او ارزش و نقشی ندارد. این تبدیل الهیات به فلسفه و عقل گرایی با عث تکفیر اسپینوزا توسط روحانیون شد. اسپینوزا از عقاید و نواندیشی خودش دست نکشید و با شغل ذره بین و عینک تراشی درآمد جزئی برای گذران زندگیش فراهم کرد. متن تکفیر اسپینوزا در سال 1656 میلادی را با هم بخوانیم.
«بنا بر اراده و حکم فرشتگان، بنابر گفتار قدیسان، ما ربانان، باروخ اسپینوزا را با تمامی صب و نفرینی که در قانون مقدس آمده، طرد و لعن و تکفیر می نمائیم. لعنت بر او باد روز هنگام، نفرین بر او باد شب هنگام، لعنت بر او باد هنگام خسبیدن، نفرین بر او باد هنگام برخاستن. لعنت بر او باد هنگام بیرون شدن، نفرین بر او باد هنگام اندر شدن.»*

کوتاه شده ی نظر این فیلسوف جوان تکفیر شده :
«... در عوض در "حکومت مردم سالارانه" و در متن یک دولت عرفی، هیچ فردی نمی تواند خود را، یعنی حقوق طبیعی خود را، به فرد دیگری (فرمانروا) واگذار نماید، یعنی "آزادی" خود را به "استبداد" دیگری بسپارد. نتیجه آنکه، دولت دموکراتیک به عکس دولت تئوکراتیک (خداسالارانه)، عفلانی ترین و منطقا آزادترین دولتهاست.، زیرا که به حکم عقل و فلسفه، غایت دولت، چیز دیگری جز آزادی این جهانی نیست.»*

برای انسان ایرانی نه آن حکم تکفیر تازگی دارد و نه گفته های فیلسوف جوان و فقیر ما. اسپینوزا در 45 سالگی به مرض سل درگذشت.
* اندیشیدن فلسفی و اندیشیدن الهی-عرفانی: محمدرضا فشاهی، ص. 160 و 165 .