پس از این واقعه ی دردآور در آسیای جنوب شرقی، در بسیاری از وبلاگ ها و سایت ها دیدم که فکر می کنند واژه ی سونامی که اینروزها خیلی می شنویم به معنای نام زلزله است. اما در واقع سونامی به کلی چیز دیگری ست.
سونامی Tsunami در زبان ژاپنی به معنای "موج دریا" است. (موج=Tsu و دریا=nami ) و این به دلیل امواج بلندآب است که به دلیل زمین لرزه یا ریزش کف دریا، در اقیانوس ایجاد می شوند و پس از طی هزاران کیلومتر به سواحل ژاپن می رسند.
سونامی در واقع موج اقیانوس است که در اثر حرکت صفحات زمین در کف دریا ایجاد می شود. معمولی ترین عامل حرکت صفحات و ایجاد این امواج زلزله است که در همین وضعیت دردناک دیدیم. این تصویر بهتر چگونگی ایجاد موج را نشان می دهد:

امواج سونامی امواجی با طول موج بسیار بلند هستند. طول موج یعنی فاصله ی بین دو ارتفاع در یک موج. طول موج سونامی به 100 کیلومتر هم می رسد. در حالیکه مثلا عمق متوسط اقیانوس آرام حدود 4 کیلومتر است. در چنین موردی سرعت موج از فرمول زیر است که این سرعت در مثال اقیانوس آرام به 720 کیلومتر در ساعت می رسد:

وقتی که این موج به ساحل که عمق خیلی کمتری دارد می رسد، سرعت آن کمتر می شود اما توجه کنید که مقدار آب و انرژی تولید شده همان است. پس برای اینکه انرژی بتواند انتقال پیدا کند، چون سرعت موج کم شده است، این باعث بالا رفتن ارتفاع بسیار زیاد موج می شود. این را در این تصویر می بینیم:

امروز بالاخره فرصتی شد تا مدل و معادلات ریاضی مربوط به آن را در یک فایل بنویسم و هم در زیر آن یادداشت و هم در اینجا بگذارم که کنجکاوی آن دوستان دیگر هم کمی بیشتر ارضا شده باشد. مطالب کلی تر و بخصوص درباره ی شیوه ی اخطاردهی و مانند اینها در بسیاری جاها در اینترنت پیدا می شود. آدرس یادداشت مدل ریاضی من اینجاست: http://www.pouyashome.com/images/tsunamieqs.pdf
یادداشت هم به زبان انگلیسی است چون متاسفانه من با مفاهیم و واژه های تخصصی ریاضیات و فیزیک در زبان فارسی آشنایی زیادی ندارم. بهتر دیدم که نه برای خودم و نه برای دوستان دیگر نامفهوم و احیانا اشتباه ننویسم.

اما شناخت علمی پدیده های طبیعی چیزی از عمق فاجعه کم نمی کند، آنچه از دست می رود جان و آرزوهای انسانی ست.