امشب در گشت وگذاری در اینترنت به مصاحبه ی جالبی که نشریه «آوای زن» با فرزانه تاییدی داشته است بر خوردم. هر چند که شاید کمی قدیمی باشد اما خواندنش برای من خیلی جالب بود. متن مصاحبه را در اینجا می توانید بخوانید. (فایل PDF ).
فرزانه تاییدی از هنرپیشه های خوب قدیمی تاتر و تلویزیون و سینما است. هنرپیشه یی از نسل کسانی مثل مسعود اسداللهی و بهروز به نژاد و شهره آغداشلو. نسلی که تازه داشت به اوج کار هنری خودش می رسید که با تنگ نظری ها و تصفیه های پس از انقلاب روبه رو شد. بیشتر این هنرمندان مجبور به مهاجرت شدند و هنر تاتر و سینمای ایران از این استعدادهای خوب محروم ماند.
ویژگی این نسل از هنرمندان جوان همان تجارتی نبودنشان بود. اغلب تحصیلات هنری و بخصوص تاتری داشتند و بیشتر مسایل هنری و اجتماعی را در نمایشها یا فیلم هایشان به تصویر می کشیدند و کم کم موج جدیدی از فیلم و تاتر در جامعه مطرح می شد. موج جدیدی که می رفت جای خودش را در کنار سینمای تجاری باز کند و موقعیت خوبی هم داشت که حتی بتدریج از سینمای فیلمفارسی پیشی بگیرد. فیلم هایی مثل سوته دلان و شازده احتجاب فروش خوبی هم داشتند یا مثلا تاتر کوچک تهران که پرویز صیاد در نزدیکی پارک ملت دایر کرده بود.
با این همه پس از انقلاب، هیستری تنگ نظری و نفی هر گونه دگراندیشی جایی برای این ها نگذاشت. حتی کسانی مانند مسعوداسداللهی بلافاصله پس از انقلاب از خارج به ایران برگشتند با امید به ادامه ی کار در «بهار آزادی». اما اسلامی کردن همه چیز در دستور کار بود. هنر اسلامی و تاتر و سینمای اسلامی پس از مدت کوتاهی تبدیل شد به یک هنر حکومتی با کیفیت بسیار پایین هنری و شعارهای کلیشه ای و تکراری. و هنرمندی که تن به این نمی داد یا خانه نشین می شد و یا مجبور به مهاجرت.
در مهاجرت هم طبیعتا این نسل کار چندانی نمی توانست ارائه بدهد. نه سرمایه ی تهیه ی تاتر و فیلم وجود داشت و نه این هنرمندان در جامعه ی میزبانشان جا افتاده بودند تا در آنجا فعالیت بین المللی داشته باشند. موقعیت های کوچک و نه چندان موفق دستمایه ی بیشتر این نسل بوده است. تا در این اواخر که شهره آغداشلو توانست موفقیت هنری بدست آورد در بردن جایزه ی اسکار برای بهترین نقش زن مکمل.
من فکر می کنم اگر امکان فعالیت و کار به این هنرمندان داده می شد، تاتر و سینمای ما در جای خیلی بهتری از امروز قرار داشت. بدون اینکه بخواهم منکر زحمتهای امروز بشوم و یا منکر استعدادهای خوب.