امروز بطور رسمی اعلام کردند که عرفات فوت کرد گرچه بطور غیر رسمی روزها بود که همه می دانستند. او مرد بزرگی بود و برای استقلال و آزادی کشورش پایمردی کرد. بی تردید تاریخ را مردم می سازند و شخصیت ها هر چقدر بزرگتر و قویتر تنها روند تاریخ را تند یا کند می کنند. عرفات هم در تمام این سالها به پشتیبانی مردم کشورش و فشار مردم آزادیخواه جهان بود که توانست نام و وجود فلسطین را با تمام فراز و نشیب های یک مبارزه ی بین المللی حفظ کند. نام عرفات بدون شک بعنوان مبارز و آزادیخواهی پیگیر در تاریخ ثبت شده است. حالا درباره ی او و همسرش و اعضای دولتش و سرنوشت کمک های نقدی بین النللی و حسابهای بانکی شخصی بسیار می گویند و چه بسا که مقداری از آن خالی از حقیقت هم نباشد. اما گویا هنوز باید نسلها با این پارادوکس های تاریخی زندگی کرد.
**********
در سفر که هستی شاید بیشتر رمان می خوانی. شاید به خاطر اینکه فشار کار در سفرهای کاری بیشتر است و جان نیاز به آرامش بیشتری دارد. و چه چیزی بهتر از یک رمان خوب به زبان مادری که در لحظه های آسودن و تنهایی ترابا خود ببرد به سالهای دور. سالهایی که حالا دیگر فقط تکه تصویرهایی هستند غرق در مه گذشت زمان.
رمان «سگ و زمستان بلند» نوشته ی شهرنوش پارسی پور را بدست گرفتم و چند روزی را در لحظات آسودگی با آن زندگی کردم. نوشته ی کتاب، تاریخ 1353 خورشیدی را دارد. می دانم که در خارج کشور چاپ شده بود ولی این را که من خواندم چاپ ایران بود. حدیث سرگشتگی و ناهمسازی روشنفکر جوانی ست که در آن سالهای بگیر و ببند آخر دهه ی چهل و اوایل دهه ی پنجاه به زندان افتاده و حتما شاهد زجر و شکنجه ی دوستانش بوده. آدمهایی با روحهای چقدر ظریف و اراده هایی چقدر قوی و افسوس و صد افسوس با شناختی چقدر ساده انگارانه از جامعه و جهان. و این روح حساس پس از آزادی از زندان، سرگشته و دلزده و مایوس کمرنگ تر و کمرنگ تر می شود. گویی جانش هم مانند گوشت تنش روز به روز آب می شود و هر چه بیشتر به یک سایه ی تنها تبدیل می شود.
و داستان در زندگی راوی که خواهر این روشنفکر سرگشته است ادامه پیدا می کند. خواهری که برادرش را عاشقانه دوست دارد. اما دختر که بتدریج به نوجوانی و جوانی می رسد، سایه ی برادرش نیست. زنی ست که در جستجوی خودش است و این خود، از زنانگی ش جدا نیست. استقلال وجود دختر به عنوان یک انسان در جای جای داستان پیداست. هیچگاه حس نمی کنی که برای بودن دخترک چیزی غیر از و بیشتر از وجود خودش لازم است. سایه نیست. وجودی نیست که باید می بوده تا مردی، در متن داستان اثبات می شده است. حوری از اولین سالهای نوجوانی در برابر سنت می ایستد. برادر سرگشته - حتی در نبودش- جای بزرگی در اندیشه و جان او دارد، بی آنکه روح مستقل حوری نفی بشود. حوری آنقدر قوی هست که جرات کند و ته مانده شیشه مشروب پدر را سر بکشد و از روی کنجکاوی کشف خود و موجودی به نام مرد لخت روبه روی بدن لخت پسر همسایه روی تخت بنشیند و تفاوت زن و مرد بودن را کشف کند. حوری حتی آنقدر قوی هست که بخواهد فرزندی خارج از ازدواج داشته باشد و باز هم آنقدر قوی هست که پا را از رویا فراتر بگذارد. گرچه بچه اش را در اثر خشونت پدرش از دست می دهد. اما حتی این پیروزی سنت نابود کننده ی روح حوری نیست. جان سرگشته با وجود مرگ برادر، عشقی نه موفق و از دست دادن بچه ی در شکمش به پرواز جاودانه ی خودش ادامه می دهد.
این موضوع برخورد نسل ها که بیشتر و بیشتر از سالهای چهل و پنجاه به وجود آمد در بسیاری از رمانهای آن دوران مطرح شده است. من یادم هست که کتابی هم با مضمون برخورد نسل جوان آن روز با جامعه ی سنتی از جمال میرصادقی خوانده بودم که نامش حالا در خاطرم نیست.