به نظر من یکی از ضعف های اساسی احزاب و جریانات سیاسی در تاریخ معاصر ما این بوده است که به سیاست به عنوان علمی که دارای روشها و قانونمندی های خودش است توجه نمی کرده اند. سیاست همیشه وسیله ی ابراز عقاید ایدئولوژیک بوده است. هیچگاه بطور علمی ارزیابی از توازن قوای سیاسی و رابطه ی آنها با هم و رابطه ی همه ی آنها با اجتماع انجام نشده است. جریانات سیاسی ما ابتدا مدلی ایدئولوژیک از جامعه می سازند و در قدم های بعدی سعی می کنند که درستی برداشتشان را از رویدادهای سیاسی به اثبات برسانند. یعنی کاری که درست برعکس منطق علمی است. بسیاری از این جریانات خود را مارکسیستی می دانسته یا می دانند گرچه سخن هگل را خوشتر دارند که «اگر واقعیت با تئوری من مطابق نبود، بدا به حال واقعیت.»
اینکه هر جریان سیاسی برداشت های خودش را از هستی اجتماعی انسان دارد و راه حل های متفاوتی را برای پیشرفت اجتماعی پیشنهاد می کند یک موضوع روشن است. و همینطور اینکه موضع گیری های نیروهای سیاسی در برآیند خود، بیان منافع طبقات اجتماعی است. اما اینکه نیروهای سیاسی در هر لحظه ی مشخص تاریخی چه وزنه ای در جامعه دارند و رابطه ی آنها با سیر تحول اجتماعی در پایین چیست، دیگر از کلی گویی های پرشور ایدئولوژیک خارج می شود و وارد دنیای سرد مدل سازی ریاضی و جامعه شناختی می شود و روشهای علمی آماری و جامعه شناسی و تاریخی و حقوقی را به خدمت می گیرد. در احزاب سیاسی جدی اروپایی و آمریکایی (از چپ تا راست)، چنین وظیفه ای را مشاوران متخصص به عهده دارند و به تناوب گزارش های علمی به احزاب ارائه می کنند.
بدون شک در طول تاریخ معاصر، این فقدان، هم به شدت سرکوب و محدودیت های جریانات سیاسی برای فعالیت بر می گردد و هم به شکل مبارزاتی بعضی از مهمترین این جریانها که جایی برای تحلیل های سیاسی مبتنی بر بررسی های علمی نمی گذاشت و فعالیت سیاسی را به از خودگذشتگی سربازان فداکار محدود می کرد.
این ضعف عمده بویژه در دورانی که رویدادهای سیاسی شکل پیچیده ای بخودشان می گیرند، جز سرگردانی و به دنبال حوادث دویدن را برای این نیروهای سیاسی به همراه ندارد. مثالهای فراوانی را می توان در طول تاریخ معاصر ما آورد: موضوع روی کار آمدن (یا روی کار آوردن) رضا خان پس از مدتها خلاء سیاسی و موضع گیری های روشنفکران و جریانات سیاسی آن روز، سال های جنبش ملی شدن صنعت نفت، سالهای بلافاصله پس از پیروزی انقلاب بهمن 57، سالهای بلافاصله پیش از جنبش دوم خرداد و سالهای پس از آن و بخصوص (از نظر عملی) این دوره ی پس از انتخابات مجلس هفتم و قبضه ی قدرت توسط محافظه کاران. نوشتم قبضه ی قدرت ونه یکدست شدن حکومت گران محافظه کار که تفاوت عمده ای میان اینها هست.
من فکر می کنم که نیروهای سیاسی مختلف اپوزیسیون هنوز هم به شناخت اینکه این جریانات اصلاح طلب حکومتی و نزدیک به حکومتی چه وزنه ی اجتماعی دارند نرسیده اند. نه آن هنگام که این جریانات دوبار بیشتر از 20 میلیون رای از مردم گرفتند (وچه راحت به باد تاریخ دادند) و نه امروز که دچار بی اقبالی اجتماعی شده اند.
برای همین هم هست که تحلیل های بکلی متفاوتی را از جریانات سیاسی مختلف می بینیم. و گاهی آنچنان متفاوت که گویا اگر مثلا تحلیل سه جریان سیاسی کمی نزدیک به هم را می خوانیم، گویا بحث درباره ی سه جامعه ی مختلف است! و این خود به نظر من زنگ خطری ست برای اینکه عمق شناخت ما از جامعه و تحولات آن و وضع کنونی آن چقدر می تواند کم باشد. بعضی دوست دارند این اختلاف برداشت ها را به مماشات در برابر بورژوازی، برداشتهای رادیکال و انقلابی سنتی و خلاصه توجیهات ایدئولوژیک بکشانند که البته به نظر من متاسفانه مشکل بسیار عمیقتر از اینهاست و به برداشت ضعیف و سطحی ما از سیاست بر می گردد.
این چندروزه که مقالات سیاسی اتحاد جمهوریخواهان (دو طیف) و جمهوریخواهان لائیک و روشنفکران منفرد مختلف را می خواندم، آن چیزی که بیشتر از همه فکر مرا بخودش مشغول کرد ضعف شناخت همه ی اینها و خودم (بعنوان خواننده علاقمند) از وزنه ی واقعی نیروهای سیاسی مختلف در داخل ایران است. خواندن این مقالات بیشتر این را به من القا کرد که گوبا هر جریانی می خواهد آن بخشی را از واقعیت ببیند که مطابق برداشت های از پیش تعیین شده ی آنست. و اینکه چهره ی تمام و کمال واقعیت چیست، از دید خود این تحلیلگران هم پوشیده است.
هر کسی چنان از برداشت خودش از جایگاه اصلاح طلبان (حکومتی، نزدیک به حکومت و غیر حکومتی) و دلایل ضعف جنبش های اجتماعی می نویسد که گویا از منبعی غیبی الهام می گیرد، وگرنه از دلیلی علمی برای آنچه که نوشته می شود خبری نیست. و آنچه را پس از خواندن این مقالات در می یابی باز هم بیشتر اختلافات ایدئولوژیک است تا رقابت برای عرضه ی تصویری عینی تر از جامعه ی امروز و اوضاع سیاسی آن.
طبیعتا بدون داشتن چنین برداشت واقعی و علمی، اختلافات سیاسی، باز هم به جدالهای کلی گویانه ی عقیدتی تبدیل می شود. آنقدر می گوئیم و جدل می کنیم، تا بار دیگر در یک پیچ تاریخی دیگر، حیران رویدادهای اجتماعی می مانیم.