دیروز سالروز قیام
30 تیر بود.
«انگلیس که در خنثی کردن قانون ملی شدن صنعت نفت با برکناری مصدق ناکام مانده بود و با توجه به اینکه فرد اصلی مورد نظر آن کشور برای تصدی مقام نخست وزیری ایران، در این زمان کاملا بی اعتبار شده بود، به چاره جویی های دیگر پرداخت. به زودی چنین موردی دست داد: احمد قوام، از زمان انتصاب مصدق، بارها با انگلیسی ها تماس گرفته بود و خواهان پشتیبانی بریتانیا برای رسیدن به مقام نخست وزیری شده بود. جولیان آمری، یک عضو محافظه کار پارلمان انگلیس در مارس 1952 در پاریس با قوام دیدار کرد. پس از آن قوام به تهران بازگشت تا زمینه را برای پشتیبانی از رسیدن به مقام نخست وزیری برای خود فراهم آورد. وی صورتی از اعضاء کابینه احتمالی خود تهیه کرده و آن را برای تایید به انگلیسی ها داد. انگلیسی ها طی درخواست از نمایندگان طرفدار انگلیس در مجلس ایران برای کمک به قوام و پشتیبانی از طرح وی برای پایان دادن به کشمکش نفت، از قوام پشتیبانی کردند. در اوائل سال 1952 انگلیسی ها توسط برادران رشیدیان، اقدام های پنهانی را برای ایجاد شکاف میان رهبران جبهه ملی، آغاز کردند.
رابین زائنهر، استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه آکسفورد که در آن زمان در زمینه ایران برای ام آی-6 (سازمان جاسوسی انگلیس) کار می کرد، طی تلگرامی به مقام مافوق خود، ادعا کرد که برادران رشیدیان موجب ایجاد تنش های پدید آمده میان مصدق و برجستگان جبهه ملی و حسین مکی، در اوائل 1952 بوده اند.

ظاهرا، مصدق ار این گونه فعالیت ها آگاه بود. وی ناگهان در 16 ژوئیه، پس از آنکه در کوشش خود برای داشتن کنترل بر ارتش، و دز اختیار گرفتن کنترل آن به جای شاه با ناکامی و پاسخ منفی روبرو شد، با استعفا از مقام نخست وزیری، واکنش نشان داد. شاه قوام را به نخست وزیری بر گزید، اگرچه ظاهرا هنوز طرح های مربوط به نخست وزیری وی تکمیل نشده بودند. جبهه ملی تظاهرات گسترده ای را برای بازگشت مصدق به مقام نخست وزیری، سازمان داد. هنگامی که یگان های ارتش و پلیس به تظاهرکنندگان حمله کردند، دستکم 69 تن کشته و 750 نفر زخمی شدند. از آنجا که قوام محبوبیتی در میان مردم نداشت، پشتیبانان مصدق طی تظاهرات خود بر خیابان های تهران و دیگر شهرها، مسلط شدند و در 21 ژوئیه (30 تیر) ، مصدق پیروزمندانه به قدرت بازگشت.» (1)

(1) - دیپلماسی آمریکا و شاه. مارک گازیوروسکی. ص. 163