آقای خاتمی در گفتگوهایش با رئیس جمهوری سوئیس گفته است: « دموكراسي انواع مختلفي دارد كه بايد با موازين فكري، مدني و فرهنگي جوامع سازگار باشد تا پايدار بماند. وي افزود : دموكراسي نسخه اي نيست كه در جايي نوشته شود و به جاي ديگري تحميل شود خود ملت ها بايد بر اساس معيارهاي فرهنگي، قومي، ديني و ملي خويش، آن را مشخص كنند. »

بدون شک دموکراسی را نمی توان بر جامعه ای تحمیل کرد. من فکر می کنم اصولا اینطور نگاه کردن به این موضوع برای برخی از ناآگاهی است و برای برخی دیگر باز کردن راه مغلطه و سفسطه و بازی با کلمات و در نهایت فلسفه بافی و کلی گویی.
مسئله در اینجاست که موضوعات اجتماعی مانند دموکراسی و حقوق بشر از حق انسان در تعیین سرنوشت اجتماعی خودش ناشی می شوند. بدیهی ست که ساختار دموکراسی و نفس رعایت حقوق بشر اصل موضوع است ولی اینها می توانند شکل های متفاوتی در هر جامعه ای به خود بگیرند. اما اگر اصل موضوع به فراموشی سپرده شد و اجرا نگردید، این دیگر شکلی از دموکراسی یا حقوق بشر نیست، باید گفت که دموکراسی و حقوق بشر وجود ندارد.

بطور مشخص اگر ما ساختاری داشته باشیم که به «هر دلیل یا بهانه» ای مردم از شرکت مستقیم و فعال در سرنوشت خودشان محروم شوند، آن دلایل و بهانه ها نه شکلی از دموکراسی که نفی کننده و جلوگیرنده ی دموکراسی هستند. اینکه ما نهاد حکومتی به نام شورای نگهبان داشته باشیم که با خودی و غیر خودی کردن جامعه امکان انتخاب شدن و انتخاب کردن آزاد مردم را بگیرد، این یعنی نفی دموکراسی. مغلطه ای هم در کشور ما وجود دارد که می گویند در همه جای دنیا این معیارهای شرکت در انتخابات وجود دارد. باید گفت اگر درباره ی کشورهای دموکراسی در غرب می گویید که باید گفت جرایم جنحه و جنایی است که درآنجا معیار محدودیت است. آنهم در یک قوه ی قضائیه ی واقعا مستقل و بی طرف. نه اینکه شما انتخابات را به حلقه ی تنگ خودی های خود محدود کنید و بگویید که محدودیت در همه جا هست. این یعنی مغلطه و سفسطه.
در اینجا دیگر نمی توان این را به شکل دموکراسی دینی و ایرانی تعبیر کرد.

مشکل در همه ی این سالهای حکمرانی اصلاح طلبان این بوده است که مفاهیم هیچگاه بطور روشن تبیین نشدند و بیشتر بر آرزوها و کلی بافی ها تاکید شد. هیچ تلاش جدی در جهت تغییر ساختار غیر دموکراتیک در جامعه نشد ولی مصاحبه ها و سخنرانی ها در باره ی دموکراسی و مردم سالاری دینی برگزار شد.

همینطور درباره ی حقوق بشر، مثلا ما نمی توانیم حجاب را به زنان جامعه تحمیل کنیم و حجاب را به صورت قانون در آوریم و ادعا کنیم که حجاب اجباری، شکل ایرانی حقوق بشر است. این انتخاب طبیعی و آزاد آدمی را که یکی ار پایه های حقوق هر انسانی است پایمال می کند. حجاب مانند هر پدیده ی اجتماعی در زمانی در جامعه حاکم شده است و چون جامعه در تغییر است و دگرگونی ست، این پدیده هم مانند دیگر پدیده ها قابل دگرگونی ست. بویژه که هر انسانی حق انتخاب پوشاک خود را در جامعه داراست. نرم های اجتماعی را نه باید قوانین اجباری تعیین کنند و نه دارودسته های خیابانی که هر از چندی به بهانه ی بد حجابی مزاحم دیگر شهروندان جامعه می شوند.
ما نمی توانیم با چشم پوشی بر همه ی راههای مقابله ی مسئولانه با جرایم اجتماعی، چشم در بیاوریم و دست قطع کنیم و سنگسار کنیم و اسم همه ی اینها را هم بگذاریم حقوق بشر ایرانی. ما نمی توانیم مخالفان سیاسی را به زندان بیاندازیم و شکنجه کنیم و از بین ببریم و اسم این همه را بگذاریم حقوق بشر ایرانی یا بومی.

آقای خاتمی کاش در پاسخ رئیس جمهوری سوئیس کمی هم درباره ی چالش هایی که مردم برای برقراری یک نظام مردم سالار هر روزه با آنها در گیرند سخن می گفتند.
آقای خاتمی بسیار خوب می دانند که حتی در صورت تایید صلاحیت همه ی یارانشان هنوز تا یک انتخابات واقعا آزاد راه درازی در پیش است.
روزی شعار جبهه ی مشارکت «ایران برای همه ی ایرانیان» بود. امروز پس از گذشت چند سال آیا این تحصن نمایندگان و بی تفاوتی و حتی بدبینی مردم را چه باید نام گذاشت.

نه دموکراسی و نه حقوق بشر جای زیادی برای تفسیرها و اگرها و مگرها نمی گذارند، اگر صداقتی و همتی در کار باشد.